Γνωμικολόγος

5.7.15

Λίστα των ηγετών του Βυζαντίου

Πλήρης κατάλογος των αυτοκρατόρων του Βυζαντίου με χρήσιμες συνδέσεις στην αντίστοιχη σελίδα στο byzantium.xronikon.com

24.5.15

Εκ κακού κόρακος κακόν ωόν

Αρχαία παροιμία.

Σημαίνει: από κακό κοράκι βγαίνει κακό αβγό/ από κακό πρόγονο βγαίνει κακός απόγονος/ από κακό δάσκαλο βγαίνει κακός μαθητής.

Η αντίστοιχη νεοελληνική φράση είναι: «το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει», αλλά με την κακή έννοια.

Η προέλευση της φράσης έχει ενδιαφέρον:

Ο Κόρακας ή Κόραξ ο Συρακούσιος (αρχές 5ου αι. π. Χ.) θεωρείται από τους θεμελιωτές της ρητορικής τέχνης. Καταγόταν από τις Συρακούσες και διετέλεσε και σύμβουλος του Τυράννου Ιέρωνος.

Ένας από τους μαθητές του ήταν ο Τεισίας (ή Τισίας). Ο Τεισίας είχε πλησιάσει τον Κόρακα για να του μάθει τη ρητορική τέχνη, αλλά επειδή δεν είχε λεφτά, συμφώνησε να πληρώσει το δάσκαλό του μόλις θα κέρδιζε την πρώτη του δίκη.

Ο Τεισίας μετά από τετράχρονη (;) μαθητεία δίπλα στον Κόρακα, έγινε άριστος γνώστης της ρητορικής. O καιρός όμως περνούσε και δεν αναλάμβανε καμιά δίκη αποφεύγοντας έτσι την πληρωμή των διδάκτρων.

Απηυδισμένος ο Κόρακας, τον πήγε στα δικαστήρια για να διεκδικήσει την αμοιβή του.

Στο δικαστήριο ο Κόρακας υποστήριξε ότι:
«Κύριοι δικαστές ο μαθητής μου πρέπει οπωσδήποτε να μου πληρώσει τα δίδακτρα που μου οφείλει, όποια κι αν θα είναι η απόφασή σας. Αν μεν με δικαιώσετε, πρέπει να με πληρώσει για να εκτελεσθεί η δικαστική απόφαση. Αν όμως δεν δικαιώσετε εμένα αλλά εκείνον, τότε ο μαθητής μου κερδίζει την πρώτη του δίκη, αποδεικνύεται η καλή του κατάρτιση και η δική μου καλή διδασκαλία και πρέπει να με πληρώσει για να τηρήσει τη συμφωνία μας».

Σε αυτή την τοποθέτηση, ο Τεισίας απάντησε ως εξής:
«Κύριοι δικαστές εγώ δεν έχω καμιά υποχρέωση πληρωμής, όποια και αν είναι η απόφασή σας. Αν μεν με δικαιώσετε, για να εφαρμοστεί η απόφασή σας, αν δε δεν με δικαιώσετε, γιατί τότε δεν θα έχω κερδίσει ακόμα την πρώτη μου δίκη και επομένως, κατά τη συμφωνία μας, δεν έχω ακόμα υποχρέωση καταβολής της αμοιβής».

Οι δικαστές συνεδρίασαν για πολλές ώρες, αλλά δεν μπόρεσαν να καταλήξουν σε καμία απόφαση. Η δίκη αναβλήθηκε για να μην επαναληφθεί ποτέ.
Τότε ειπώθηκε η φράση «ἐκ κακοῦ κόρακος, κακόν ᾠόν».

Προφανώς γίνεται λογοπαίγνιο με το όνομα του Κόρακος, ενώ σύμφωνα με μια εκδοχή, στη διάλεκτο των Συρακουσίων «Τισίας» σήμαινε κάργα (αυτό κάνει το λογοπαίγνιο ακόμα καλύτερο αλλά δεν μπορώ να το επαληθεύσω).

Η ιστορία αυτή -γνωστή και ως Κοράκειος μύθος- κινείται στα όρια του θρύλου. Η ιστορικότητα των δύο προσώπων του Κόρακα και του Τεισία δεν είναι τεκμηριωμένη παρόλο που μνημονεύονται από μεταγενέστερους συγγραφείς συμπεριλαμβανομένου του Πλάτωνος.

Ο Τεισίας αν και κακοπληρωτής, στη συνέχεια διακρίθηκε ως ρήτωρ. Μεταξύ άλλων έγραψε το πρώτο εγχειρίδιο ρητορικής (που δεν σώζεται) και λέγεται ότι ήταν δάσκαλος του Ισοκράτη.

11.5.15

...και του Μπογιατζή ο κόπανος

Πώς βγήκε η φράση "Τα μυαλά σου και μια λίρα και του Μπογιατζή ο κόπανος";

Ιδού η προέλευση:

Την εποχή της Τουρκοκρατίας υπήρχε στην Αθήνα ένας Αλβανός φοροεισπράκτορας (χάρατζης), που γύριζε στα σπίτια των Χριστιανών και μάζευε τον καθιερωμένο κεφαλικό φόρο.

Το όνομά του ήταν Κιουλάκ Βογιατζή.

Ήταν δύο μέτρα ψηλός και το πρόσωπο του ήταν κατάμαυρο και βλογιοκομμένο.

άσχετος Αλβανός κουμπουροφόρος

Ο λόρδος Βύρων που τον συνάντησε, γράφει ότι έμοιαζε σαν δαίμονας, που ξεπήδησε από την κόλαση και ότι τα παιδιά πάθαιναν πανικό, όταν τον αντίκριζαν.

Ο Κιουλάκ Βογιατζή κρατούσε πάντοτε στα χέρια του ένα κοντόχοντρο κόπανο (ρόπαλο) και με αυτόν απειλούσε τους χριστιανούς ότι θα τους σπάσει το κεφάλι, αν δεν του έδιναν μια χρυσή λίρα ή δύο φλουριά, όπως απαιτούσε ο κεφαλικός φόρος κάθε έξι μήνες.

Ο φοβερός αυτός Αλβανός όμως ήταν κατά τα άλλα ηλίθιος και δεν μπορούσε να ξεχωρίσει τα διάφορα νομίσματα της εποχής εκείνης. Έτσι, πολλοί Έλληνες που δεν είχαν να πληρώσουν, του έδιναν μερικές μπρούτζινες δεκάρες, που τις γυάλιζαν προηγούμενα, για να φαίνονται χρυσές και ξεμπέρδευαν.

Από τότε, λοιπόν, έμεινε η φράση «Τα μυαλά σου και μια λίρα και του μπογιατζή ο κόπανος», που τη λέμε συνήθως για τους ελαφρόμυαλους. Μπογιατζής δεν ήταν άλλος από τον Κιουλάκ Βογιατζή με τον κόπανό του.

Σε σχέση με άλλες παρατραβηγμένες (έως εξωφρενικές) εξηγήσεις για την προέλευση παροιμιών που κυκλοφορούν στο Internet, αυτή εδώ είναι σωστή.

14.4.15

Τάλιρο: Ετυμολογία, ιστορία και διάφορα άλλα

Η λέξη τάλιρο ή (παλιότερα) τάλληρον και τάλαρο δεν είναι ελληνική. Ιδού η ιστορία της.

Ρίζα της είναι η γερμανική λέξη Thal που σημαίνει κοιλάδα.

Τον 16ο αιώνα, στην κοιλάδα του Αγίου Ιωακείμ στη Βοημία υπήρχαν πλούσια κοιτάσματα αργύρου. Το μέρος ανήκει σήμερα στην Τσεχία, αλλά τον 16ο αιώνα ήταν μέρος της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και ονομαζόταν Joachimsthal.

Στα τέλη του 15ου αιώνα, σε μια εποχή οικονομικής δυσπραγίας και έλλειψης χρυσού, υπήρχε κάτι σαν μόδα για ασημένια νομίσματα στην Κεντρική Ευρώπη. Κάποια τέτοια νομίσματα πρωτοκυκλοφόρησαν εκεί το 1474 αλλά η προσφορά δεν μπορούσε να καλύψει τη ζήτηση. Εκμεταλλευόμενοι αυτήν την τάση και την ύπαρξη ορυχείων ασημιού στην περιοχή τους, οι τοπικοί ηγεμόνες της Βοημίας, το 1518, έκοψαν ένα ασημένιο νόμισμα το οποίο ονομάστηκε Joachimsthaler.
Κάθε κρατίδιο της Γερμανίας τότε είχε το δικό του νόμισμα αλλά το βοημικό νόμισμα είχε το πλεονέκτημα ότι στηριζόταν σε μεγάλα αποθέματα αργύρου. Αυτό εξασφάλιζε την ποιότητα του (=περιεκτικότητα σε ασήμι) και την μεγάλη παραγωγή.

Την εποχή εκείνη, η ονομαστική αξία των νομισμάτων αντιπροσώπευε την πραγματική αξία του πολύτιμου μετάλλου (χρυσού ή αργύρου) που περιείχαν. Η χρήση άλλων μετάλλων στα νομίσματα και η αποσύνδεση από την πραγματική αξία έγινε μετά τα μέσα του 19ου αιώνα.

Μέχρι τα τέλη του 16ου αιώνα το Joachimsthaler, με τη συντομευμένη ονομασία Thaler, είχε γίνει το κυρίαρχο νόμισμα στις εμπορικές συναλλαγές στη Γερμανία και σε όλη την Ευρώπη. Ένας από τους λόγους της επιτυχίας ήταν η πλούσια και σταθερή περιεκτικότητα σε ασήμι. Ο βασικός όμως λόγος ήταν ότι υπήρχε η δυνατότητα για παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων.

Στην Ολλανδία ονομάστηκε daalder και χρησιμοποιήθηκε στην Νέα Ολλανδία (σημερινή Νέα Υόρκη) από όπου διαδόθηκε σε όλες τις αποικίες της Βόρειας Αμερικής σαν dollar, διακόσια χρόνια πριν την καθιέρωση του Δολαρίου σαν επίσημου νομίσματος των ΗΠΑ.

Το Thaler έγινε το επίσημο -πρακτικά- νόμισμα και στην Ιταλία όπου πέρασε σαν tallero.

Από την Ιταλία πέρασε και στην Ελλάδα ως «Τάλερο» και «Τάλαρο». Στην καθαρεύουσα ήταν «τάλληρον» και με τη νέα ορθογραφία «τάλιρο». Υπήρξε και εδώ πολύ διαδεδομένο, ειδικά όταν απαγορεύτηκε δια νόμου επί Όθωνος η χρήση Οθωμανικών νομισμάτων.

Το 1833, όταν δημιουργήθηκε η Δραχμή (σε αντικατάσταση του Φοίνικα), η αξία της αντιστοιχούσε στο ένα πέμπτο του τάλιρου.
Πράγμα που σημαίνει: πέντε δραχμές ίσον ένα τάλιρο.

Έτσι καθιερώθηκε ο όρος τάλιρο που επιβίωσε σε όλη τη διάρκεια ζωής της δραχμής (1833-2002) και διατηρείται και σήμερα για το πεντάευρο.

Το τάλιρο ως «τάλαρο» έχει εμφατική παρουσία σε ένα σημαντικό έργο της νεοελληνικής λογοτεχνίας, το διήγημα του Κωνσταντίνου Θεοτόκη
«Η τιμή και το χρήμα» του 1914.
Στο έργο αυτό ο άξονας της ιστορίας είναι τα τάλαρα που πρέπει να δοθούν ως προίκα, ενώ η φράση «ανάθεμά τα τα τάλαρα!» επαναλαμβάνεται σε διάφορα σημεία σαν επωδός. Σημειωτέον ότι το διήγημα έγινε τηλεοπτικό σήριαλ της Τ. Μαρκετάκη (1984) με τον τίτλο «Η τιμή της αγάπης».

Ο Ανδρέας Λασκαράτος δίνει μια δική του χιουμοριστική εκδοχή της ετυμολογίας της λέξης στο ποίημα ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΤΑΛΑΡΑ ΤΑ ΛΕΝΕ ΤΑΛΑΡΑ.

Ο τελευταίος στίχος του ποιήματος έχει ως εξής:

Ως τόσο, ο Διάολος ήτανε φευγάτος,
κι επήαινε τραγουδώντας τα - λα - ρα.
κι ο Άδης ανάβλυαζε, χαρά γιομάτος,
κι ετραγούδα όλη μέρα: τα- λα- ρα!
Κι από ᾽κειό το τραγούδι τα, λα, ρα,
είπαν του εγκλήματος το σώμα: Τάλαρα!

Χιούμορ μιας άλλης εποχής, βεβαίως. Ολόκληρο το ποίημα μπορείτε να το βρείτε εδώ.

8.4.15

Τριαντάφυλλα στο παράθυρο.

Ένα ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου από τη συλλογή Υψικάμινος.

Τίτλος: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο

Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια
Υπάρχουν απειράκις ωραιότερα πράγματα και απ’ αυτή την αγαλματώδη παρουσία του περασμένου έπους
Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη
Σκοπός της ζωής μας είναι η ατελεύτητη μάζα μας
Σκοπός της ζωής μας είναι η λυσιτελής παραδοχή της ζωής μας
Της κάθε μας ευχής εν παντί τόπω εις πάσαν στιγμήν εις κάθε ένθερμον αναμόχλευση των υπαρχόντων
Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένο δέρας της υπάρξεώς μας…

(προτάθηκε από τον Παναγιώτη Σκουτέρη)

12.3.15

The 30 best Chuck Norris facts

Στις 10 Μαρτλιου 2015 ο Τσακ Νόρις έγινε 75 χρονών. Ποιος θα το πίστευε...

Τα τελευταία δέκα χρόνια, ο παλιός πρωταθλητής καράτε (1968-73) και πρωταγωνιστής ταινιών δράσης β' διαλογής (αλλά κατά τα άλλα συμπαθέστατος) έχει γίνει meme στο διαδίκτυο με αυτή τη μόδα με τα ανέκδοτα με τα απίστευτα κατορθώματά του.

Μερικά από αυτά:

1. Ο Τσακ Νόρις είναι ο μόνος που κατάλαβε την πλοκή του Lost.

2. Ο Τσακ Νόρις μονομάχησε με τον Σούπερμαν. Ο ηττημένος φόρεσε το εσώρουχό του πάνω απ’ το παντελόνι.

3. Ο Τσακ Νόρις δεν παίζει με κομπολόι γιατί το έχει τερματίσει.

4. Ο Τσακ Νόρις έχει πιει ίντερνετ καφέ.

5. Ο Τσακ Νόρις πήγε σε ελληνική δημόσια υπηρεσία και τον εξυπηρέτησαν.

6. Ο Τσακ Νόρις κάποτε πήγε στα Παρθένα Νησιά κι από τότε τα λένε σκέτα Νησιά.

7. Ο Τσακ Νόρις έβαλε κουρτίνες στα Windows.

8. Στον γάμο του Τσακ Νόρις χόρευε ο Ησαΐας

9. Ο Τσακ Νόρις δεν κάνει πους-απς: απλώς σπρώχνει τη Γη προς τα κάτω.

10. Ο Τσακ Νόρις έχει πετύχει με ένα τρυγόνι δύο σμπάρους.

11. Ο Τσακ Νόρις δεν μπορεί να πάθει καρδιακή προσβολή γιατί η καρδιά του δεν έχει τα κότσια να τον προσβάλει.

12. Ο Τσακ Νόρις μπορεί να ξεχάσει τα λυτά της μαλλιά.

13. Ο Τσακ Νόρις σκίζει τις ιστοσελίδες.

14. Η γάτα του Τσακ Νόρις σκότωσε την περιέργεια

15. Ο Τσακ Νόρις μπορεί να 'χει και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο.

16. Όταν ο Μπαμπούλας πάει να κοιμηθεί, πρώτα βλέπει αν είναι στην ντουλάπα του ο Τσακ Νόρις.

17. Το 100 καλεί τον Τσακ Νόρις όταν κάτι είναι επείγον.

18. Ο Χριστός μπορεί να περπάτησε πάνω στην θάλασσα, αλλά ο Τσακ Νόρις κολύμπησε στην ξηρά.

19. Όσα δε φτάνει η αλεπού, τα φτάνει ο Τσακ Νόρις.

20. Όταν ο Τσακ Νόρις μπαίνει σ' ένα σκοτεινό δωμάτιο δεν ανοίγει το φως, απλά σβήνει το σκοτάδι.

21. Ο Τσακ Νόρις κάνει τα κρεμμύδια να κλαίνε

22. Κάτω απ’ τη μασχάλη του Τσακ Νόρις χωράνε τρία καρπούζια.

23. Ο Τσακ Νόρις λογαριάζει μαζί με τον ξενοδόχο.

24. Όταν ο Τσακ Νόρις πέφτει, τα αστέρια κάνουν μια ευχή.

25. Μόνο ο Τσακ Νόρις ξέρει το όνομα του Άγνωστου Στρατιώτη

26. Ο Τσακ Νόρις έκανε κεφαλοκλείδωμα στον Ακέφαλο Καβαλάρη

27. Ο Τσακ Νόρις μπορεί να γλείψει τον αγκώνα του.

28. Όταν ο Τσακ Νόρις διαιρεί, δεν υπάρχει ποτέ υπόλοιπο.

29. Όταν ο Τσακ Νόρις γυμνάζεται, το μηχάνημα γυμναστικής δυναμώνει.

30. Ο Τσακ Νόρις αποφασίζει ποια μέρα πέφτει η Τσικνοπέμπτη.

10.3.15

Συμβουλές για συγγραφείς από τον Στήβεν Κινγκ

Ο διάσημος συγγραφέας Στίβεν Κινγκ έχει γράψει βιβλία που έχουν πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο και που του αποφέρουν από δικαιώματα 17 εκατομμύρια δολάρια το χρόνο.

Στα απομνημονεύματά του ο Στίβεν Κινγκ μοιράζεται σημαντικές συμβουλές για το πώς να γίνει κανείς καλύτερος συγγραφέας:

1. Η πρώτη συμβουλή που δίνει στους επίδοξους συγγραφείς είναι να σταματήσουν να βλέπουν τηλεόραση και να διαβάζουν όσο μπορούν περισσότερο. Όπως λέει ο διάσημος συγγραφέας, η τηλεόραση καταστρέφει τη δημιουργικότητα.
2. Να προετοιμαστείτε για περισσότερες αποτυχίες και κριτική από αυτή που μπορείτε να αντέξετε. Ο Στίβεν Κινγκ περιγράφει το να γράφει κανείς ένα βιβλίο με το να διασχίσει τον Ατλαντικό Ωκεανό με μπανιέρα... Και προσθέτει ότι «θα πρέπει να συνεχίσετε να γράφετε ακόμη και αν δεν έχετε πια διάθεση».
3. Μη χάνετε χρόνο προσπαθώντας να ευχαριστήσετε τους ανθρώπους. Όπως λέει «η αγένεια θα πρέπει να είναι το τελευταίο πράγμα που θα πρέπει να σας απασχολήσει».
4. Γράψτε πρώτα απ' όλα για τον εαυτό σας. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι άρχισε να γράφει, επειδή του έδινε χαρά. Και, όπως λέει, αν κάτι σας κάνει χαρούμενους, θα το κάνετε για πάντα.
5. Ασχοληθείτε με ό,τι είναι πιο δύσκολο να γράψετε, καθώς, όπως υποστηρίζει, τα πιο σημαντικά πράγματα είναι και πολύ δύσκολο να ειπωθούν.
6. Όταν γράφετε, αποσυνδεθείτε από τον υπόλοιπο κόσμο. Το γράψιμο είναι μία απολύτως εσωτερική και προσωπική διαδικασία. Βάλτε το γραφείο σας σε μία γωνία του δωματίου και εξαλείψτε τους περισπασμούς, από τηλέφωνα έως ανοιχτά παράθυρα. Ο Στίβεν Κινγκ συμβουλεύει: Γράψτε με την πόρτα κλειστή, ξαναγράψτε με την πόρτα ανοιχτή.
7. Αποφύγετε τα επιρρήματα και τις μεγάλες παραγράφους.
8. Μην κολλάτε στη γραμματική. Σκοπός σας είναι να γοητεύσετε, δε σας απασχολεί η ακρίβεια.
9. Μάθετε την τέχνη της περιγραφής. Όπως χαρακτηριστικά λέει, «η περιγραφή ξεκινάει στη φαντασία του συγγραφέα, αλλά πρέπει να τελειώσει στο μυαλό του αναγνώστη».
10. Μην προδίδετε πολλές πληροφορίες.
11. Πείτε ιστορίες για πράγματα που κάνουν οι άνθρωποι. Με αυτόν τον τρόπο, εξηγεί ο συγγραφέας, οι χαρακτήρες θα είναι πραγματικοί.
12. Να ρισκάρετε.
13. Να συνειδητοποιήσετε ότι δε χρειάζεστε ναρκωτικά για να γίνετε καλός συγγραφέας.

14. Πάρτε το γράψιμό σας στα σοβαρά. Μπορείτε να πλησιάσετε τη διαδικασία με νευρικότητα, με ενθουσιασμό ή με απόγνωση. Κάντε το όπως νομίζετε, μην είστε όμως ανάλαφροι, τονίζει ο Στίβεν Κινγκ.
15. Να γράφετε κάθε μέρα. «Όταν ξεκινάω κάτι, δε σταματάω και δεν επιβραδύνω, εκτός και αν υπάρχει απόλυτη ανάγκη», δηλώνει ο Στίβεν Κινγκ και εξηγεί ότι αν δε γράψει καθημερινά, τότε οι χαρακτήρες θα αρχίσουν να ξεφτίζουν στο μυαλό του.
16. Να τελειώσετε το πρώτο χειρόγραφο σε τρεις μήνες. Ο ίδιος ο Στίβεν Κινγκ γράφει 10 σελίδες την ημέρα. Μέσα σε τρεις μήνες, μπορεί να γράψει περίπου 180.000 λέξεις.

17. Όταν τελειώσετε το γράψιμο, αποστασιοποιηθείτε. Ο Κινγκ προτείνει έξι εβδομάδες ανάρρωσης για να καθαρίσει το μυαλό.
18. Να έχετε τα κότσια να κόψετε τα κομμάτια που είναι βαρετά, ακόμη και αν τα αγαπάτε πολύ.
19. Να μείνετε παντρεμένοι, να είστε υγιείς και να κάνετε καλή ζωή. Ο ίδιος ο Στίβεν Κινγκ αποδίδει την επιτυχία του στην καλή του υγεία και το γάμο του, καθώς όπως λέει είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει ισορροπία στη ζωή.