15.11.18

Οι κορυφαίες μη Αγγλόφωνες ταινίες

Οι 100 καλύτερες μη αγγλόφωνες ταινίες όλων των εποχών , σύμφωνα με το BBC (Νοέμβριος 2018).
Μόνο μία Ελληνική. Στην τελευταία θέση...


100. Τοπίο στην Ομίχλη (Theo Angelopoulos, 1988)
 99. Στάχτες και Διαμάντια (Andrzej Wajda, 1958)
 98. In the Heat of the Sun (Jiang Wen, 1994)
 97. Η Γεύση του Κερασιού (Abbas Kiarostami, 1997)
 96. Shoah (Claude Lanzmann, 1985)
 95. Floating Clouds (Mikio Naruse, 1955)
 94. Πού Είναι το Σπίτι του Φίλου μου; (Abbas Kiarostami, 1987)
 93. Σήκωσε τα Κόκκινα Φανάρια (Zhang Yimou, 1991)
 92. Σκηνές από ένα Γάμο (Ingmar Bergman, 1973)
 91. Ριφιφί (Jules Dassin, 1955)
 90. Χιροσίμα Αγάπη μου (Alain Resnais, 1959)
 89. Άγριες Φράουλες(Ingmar Bergman, 1957)
 88. H Ιστορία του Τελευταίου Χρυσάνθεμου (Kenji Mizoguchi, 1939)
 87. Νύχτες της Καμπίρια (Federico Fellini, 1957)
 86. La Jetée (Chris Marker, 1962)
 85. Umberto D (Vittorio de Sica, 1952)
 84. Η Κρυφή Γοητεία της Μπουρζουαζίας (Luis Buñuel, 1972)
 83. Λα Στράντα (Federico Fellini, 1954)
 82. Αμελί (Jean-Pierre Jeunet, 2001)
 81. Celine and Julie go Boating (Jacques Rivette, 1974)
 80. The Young and the Damned (Luis Buñuel, 1950)
 79. Ραν (Akira Kurosawa, 1985)
 78. Τίγρης και Δράκος (Ang Lee, 2000)
 77. Ο Κομφορμίστας (Bernardo Bertolucci, 1970)
 76. Θέλω και τη Μαμά σου  (Alfonso Cuarón, 2001)
 75. Η Ωραία της Ημέρας (Luis Buñuel, 1967)
 74. Ο Τρελός Πιερό (Jean-Luc Godard, 1965)
 73. Ο Άνθρωπος με την Κινηματογραφική Μηχανή (Dziga Vertov, 1929)
 72. Ikiru (Akira Kurosawa, 1952)
 71. Ευτυχισμένοι Μαζί (Wong Kar-wai, 1997)
 70. Η Έκλειψη (Michelangelo Antonioni, 1962)
 69. Αγάπη [Amour] (Michael Haneke, 2012)
 68. Ουγκέτσου Μονογκατάρι (Kenji Mizoguchi, 1953)
 67. Ο Εξολοθρευτής Άγγελος (Luis Buñuel, 1962)
 66. Ο Φόβος Τρώει τα Σωθικά (Rainer Werner Fassbinder, 1973)
 65. Ordet (Carl Theodor Dreyer, 1955)
 64. Τρία Χρώματα: Μπλε (Krzysztof Kieślowski, 1993)
 63. Άνοιξη στη Μικρή Πόλη (Fei Mu, 1948)
 62. Touki Bouki (Djibril Diop Mambéty, 1973)
 61. Sansho the Bailiff (Kenji Mizoguchi, 1954)
 60. Περιφρόνηση (Jean-Luc Godard, 1963)
 59. Έλα να Δεις (Elem Klimov, 1985)
 58. Τα Σκουλαρίκια της Μαντάμ Ντε... (Max Ophüls, 1953)
 57. Σολάρις (Andrei Tarkovsky, 1972)
 56. Chungking Express (Wong Kar-wai, 1994)
 55. Ζυλ και Ζιμ (François Truffaut, 1962)
 54. Φαΐ, Ποτό, Αρσενικό, Θηλυκό (Ang Lee, 1994)
 53. Το Τέλος της Άνοιξης (Yasujirô Ozu, 1949)
 52. Στην τύχη ο Μπαλταζάρ [Au Hasard Balthazar] (Robert Bresson, 1966)
 51. Οι Ομπρέλες του Χερβούργου (Jacques Demy, 1964)
 50. Αταλάντη  [L’Atalante] (Jean Vigo, 1934)
 49. Στάλκερ (Andrei Tarkovsky, 1979)
 48. Βιρδιάνα (Luis Buñuel, 1961)
 47. 4 Μήνες, 3 Εβδομάδες και δυο Μέρες (Cristian Mungiu, 2007)
 46. Τα Παιδιά του Παραδείσου (Marcel Carné, 1945)
 45. Η Περιπέτεια (Michelangelo Antonioni, 1960)
 44. Η Κλεό από τις 5 στις 7 (Agnès Varda, 1962)
 43. Beau Travail (Claire Denis, 1999)
 42. Η Πόλη του Θεού (Fernando Meirelles, Kátia Lund, 2002)
 41. Να Ζεις (Zhang Yimou, 1994)
 40. Αντρέι Ρουμπλιώφ (Andrei Tarkovsky, 1966)
 39.  Close-Up (Abbas Kiarostami, 1990)
 38. A Brighter Summer Day (Edward Yang, 1991)
 37. Το Ταξίδι στη Χώρα των Θαυμάτων [Spirited Away] (Hayao Miyazaki, 2001)
 36. Η Μεγάλη Χίμαιρα (Jean Renoir, 1937)
 35. Ο Γατόπαρδος (Luchino Visconti, 1963)
 34. Τα Φτερά του Έρωτα (Wim Wenders, 1987)
 33. Playtime (Jacques Tati, 1967)
 32. Όλα για τη Μητέρα μουr (Pedro Almodóvar, 1999)
 31. Οι Ζωές των Άλλων (Florian Henckel von Donnersmarck, 2006)
 30. Η Έβδομη Σφραγίδα (Ingmar Bergman, 1957)
 29. Oldboy (Park Chan-wook, 2003)
 28. Φάνι και Αλέξανδρος (Ingmar Bergman, 1982)
 27. Το Πνεύμα του Μελισσιού (Victor Erice, 1973)
 26. Σινεμά ο Παράδεισος (Giuseppe Tornatore, 1988)
 25. Yi Yi (Edward Yang, 2000)
 24. Το Θωρηκτό Ποτέμκιν (Sergei M Eisenstein, 1925)
 23. Το Πάθος της Ζαν ντ’ Αρκ (Carl Theodor Dreyer, 1928)
 22. Ο Λαβύρινθος του Πάνα (Guillermo del Toro, 2006)
 21. Ένας Χωρισμός (Asghar Farhadi, 2011)
 20. Ο Καθρέφτης (Andrei Tarkovsky, 1974)
 19. Η Μάχη του Αλγερίου (Gillo Pontecorvo, 1966)
 18. Η Πόλη της Θλίψης (Hou Hsiao-hsien, 1989)
 17. Αγκίρε, η Οργή του Θεού (Werner Herzog, 1972)
 16. Metropolis (Fritz Lang, 1927)
 15. Pather Panchali (Satyajit Ray, 1955)
 14. Jeanne Dielman, 23 Quai du Commerce,1080 Bruxelles (Chantal Akerman, 1975)
 13. M (Fritz Lang, 1931)
 12. Αντίο Παλλακίδα μου (Chen Kaige, 1993)
 11. Με Κομμένη την Ανάσα (Jean-Luc Godard, 1960)
 10. La Dolce Vita (Federico Fellini, 1960)
 9. Ερωτική επιθυμία (Wong Kar-wai, 2000)
 8. Τα 400 Χτυπήματα (François Truffaut, 1959)
 7. 8 1/2 (Federico Fellini, 1963)
 6. Περσόνα (Ingmar Bergman, 1966)
 5. Οι Κανόνες του Παιχνιδιού (Jean Renoir, 1939)
 4. Ρασομόν (Akira Kurosawa, 1950)
 3. Τόκιο Στόρυ (Yasujirô Ozu, 1953)
 2. Ο Κλέφτης Ποδηλάτων (Vittorio de Sica, 1948)
 1. Οι Εφτά Σαμουράι (Akira Kurosawa, 1954)


6.8.18

10 χρόνια Γνωμικολογικόν!!!

Το Γνωμικολογικόν έχει επέτειο! Σαν σήμερα πριν 10 χρόνια, στις 6 Αυγούστου του 2008, το Γνωμικολογικόν εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο διαδίκτυο.




H αρχή έγινε το μακρινό καλοκαίρι του 2008 όταν δημοσίευσα -δειλά και αδέξια- καμιά 300ριά γνωμικά χρησιμοποιώντας ένα ξεχασμένο και low-tech πρόγραμμα της Google, το  Page Creator.


10 χρόνια και 22.000 γνωμικά μετά, το γιορτάζουμε. Να τα εκατοστήσουμε! 

 ⭐⭐⭐

5.7.18

Ιντερνετικές Συντομεύσεις

Μερικά από τα ακρωνύμια που χρησιμοποιούνται ευρέως στο διαδίκτυο (στα social media, σε chatting κλπ)

2 = To, Too or Two
4 = For or Four
AFAP = As Far As Possible
A&F, AAF = Always And Forever
A3 = Anywhere, Any time, Any place
AA = Alcoholics Anonymous
AAB = Average At Best
AAK = Alive And Kicking
AAMOF = As A Matter Of Fact
AAP = Always A Pleasure
AAR = At Any Rate
AAYF = As Always, Your Friend
ABD = Already Been Done
ABΗ = Actual Bodily Harm
ABN = *sshole By Nature
ABT = Absolutely
ABT = About
ADM = All Day Long
ADMIN = Administrator
ADN = Any Day Now
AEAE = And Ever And Ever
AEAP = As Early As Possible
AFAIAC = As Far As I Am Concerned
AFAIC = As Far As I'm Concerned
AFAICS = As Far As I Can See
AFAICT = As Far As I Can Tell
AFAIK = As Far As I Know
AFAIR = As Far As I Remember
AFC = Away From Computer
AFD = All F***ing Day
AFT = About F***ing Time
AGW= All Going Well
Aight = Are you alright, Yo
ALOL = Actually Laughing Out Loud
ANY1 = Anyone
AYSOS = Are You Stupid Or Something?
B = Be
B4 = Before
Bb = Bye Bye, Goodbye
BBIAB = Be back in a bit
BBL = Be back later
BBS = Be back soon
BD = Big deal
BRB = Be right back
BRB = Be right back or Bath-room break
BRT = Be right there
BTW = By the way
C = See
CSWS = Can't Stop, Won't Stop
CU = See you
CUL = See you later
Cuz = Because
CYA = See you
CYS = Check your settings
Da = The
Dat = That
Der = There
DIAF = Die in a fire
Dunno = Dont know
FAQ = Frequently asked questions
FOAD = F**** off and die
FTL = For the loss
FTUW = For the uber win
FTW = For the win
FWIW = For what it's worth
FYI = For your information
G2G / GTG = Got to go
GAL = Get a life
GFY = Good for you
GG = Good game, Good going
GIYF = Google is your friend
GL = Good luck
Gonna = Going to
HAND = Have a nice day
HS = Holy sh*t!
HTH = Hope this helps
IACL = I am currently laughing
IANAL = I am not a lawyer
IANARS = I am not a rocket scientist
IC = I see
ICYDK = In case you didn't know
IDGI = I don't get it
IDK = I don't know
Iggy = Igloo
IIRC = If I recall correctly
ILY or ILU = I love you
IMHO = In my honest opinion
IMNSHO = In my not so honest opinion
IMO = In my opinion
IRL = In real life
ITT = In this thread
IYDMMA = If you don't mind me asking
JJ = Just joking
JK = Just kidding
JOOC = Just out of curiosity
JP = Just playing
K = Okay
KK = Ok Cool or Ok Kewl
KL = kool, cool
Kwl = Cool
L8r = Later
LLAH = Laughing like a Hyena
LMAO = Laughing my *ss off
LMFAO = Laughing my f*cking *ss off
LOL = Laugh out loud
LQTM = Laugh quietly to myself
M8 = Mate
MYOB = Mind your own business
NLS = Not Life Safe
NOYB = None of your business
NP = No problem
NSFW = Not Safe For Work
Nvm = Never Mind
NVM = Never mind
NWS = Not Work Safe
O = Oh
O3 = Out Of Office
OGC = Man J*cking Off
OIC = Oh, I see
OJ = Only Joking
OMG = Oh my God!, Oh my Goodness!,
OOC = Out of Character
OP = Original Poster, Original Post
OT = Off topic
PEBKAC = Problem exists between the keyboard and the chair
Pic = Picture
PITA = Pain in the *ss
Pix = Pictures
Plz, Pls = Please
PMSL = Pissing, pissed myself laughing
POS = Piece of sh*t
PPL = People
PTTL = Pop to the loo
RL = Real life
ROFL = Rolling on the floor laughing
ROFLMAO = Rolling on the floor laughing my *ss off
ROFLMAOL = Rolling on the floor laughing my *ss out loud
Shudda = Should have
SMH = Shaking my head
SO = Significant other
SOS = Same old sh*t
soz, srry = Sorry
SSDD = Same sh*t, different day
STFW = Search the f*cking web
Sup = What's up?
sup homes = What's up, friend?
SWW = Sorry, wrong window – typing in the wrong box
Thnx = Thanks
Tho = Though
TIA = Thanks in advance
TTFN = Ta ta for now
TTYL = Talk to you later
TTYT = Talk to you tomorrow
TY = Thank you
TYT = Take your time
U = You
W8 = Wait
Wanna = Want to
WB = Welcome back
Wd = Well done
WDUWTA? = What do you want to talk about?
Wile = While
WOOT = We own the other team
WTF? = What the F***?
WURSC = Wow, you are so cool
YCM = You copied me
Ye = Yeah, Yes
YMMV = Your mileage may vary
Yo = Hey, Your
YSVW = You are so very welcome
YW= You are welcome

21.3.18

Η ομιλία του Ελύτη στην απονομή του Νόμπελ

Ολόκληρη η ομιλία του Οδυσσέα Ελύτη στην απονομή του Νόμπελ στην Ακαδημία της Στοκχόλμης κατά την απονομή του βραβείου Νόμπελ λογοτεχνίας (1979).





Κύριοι Ἀκαδημαϊκοί, 
Κυρίες καί Κύριοι, 

Ἄς μου ἐπιτραπεῖ, παρακαλῶ, νά μιλήσω στό ὄνομα τῆς φωτεινότητας καί τῆς διαφάνειας. Ἐπειδή οἱ ἰδιότητες αὐτές εἶναι πού καθορίσανε τόν χῶρο μέσα στόν ὁποῖο μοῦ ἐτάχθη νά μεγαλώσω καί νά ζήσω. Καί αὐτές εἶναι πού ἔνιωσα, σιγά-σιγά, νά ταυτίζονται μέσα μου μέ τήν ἀνάγκη νά ἐκφρασθῶ. Εἶναι σωστό νά προσκομίζει κανείς στήν τέχνη αὐτά πού τοῦ ὑπαγορεύουν ἡ προσωπική του ἐμπειρία καί οἱ ἀρετές τῆς γλώσσας του. Πολύ περισσότερο ὅταν οἱ καιροί εἶναι σκοτεινοί καί αὐτό πού τοῦ ὑπαγορεύουν εἶναι μία ὅσο τό δυνατόν μεγαλύτερη ὁρατότητα. 

Δέν μιλῶ γιά τή φυσική ἱκανότητα νά συλλαμβάνει κανείς τ' ἀντικείμενα σ' ὅλες τους τίς λεπτομέρειες ἀλλά γιά τή μεταφορική, νά κρατᾶ τήν οὐσία τους καί νά τά ὁδηγεῖ σέ μία καθαρότητα τέτοια πού νά ὑποδηλώνει συνάμα τήν μεταφυσική τους σημασιολογία. Ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο μεταχειρίστηκαν τήν ὕλη οἱ γλύπτες τῆς Κυκλαδικῆς περιόδου, πού ἔφτασαν ἴσια-ἴσια νά ξεπεράσουν τήν ὕλη, τό δείχνει καθαρά. Ὅπως ἐπίσης, ὁ τρόπος πού οἱ εἰκονογράφοι τοῦ Βυζαντίου ἐπέτυχαν ἀπό τό καθαρό χρῶμα νά ὑποβάλλουν τό «θεῖο». Μιὰ τέτοια, διεισδυτική καί συνάμα μεταμορφωτική, ἐπέμβαση, μέσα στήν πραγματικότητα ἐπεχείρησε πιστεύω ἀνέκαθεν καί κάθε ὑψηλή ποίηση. 

Ὄχι ν' ἀρκεστεῖ στό «νῦν ἔχον» ἀλλά νά ἐπεκταθεῖ στό «δυνατόν γενέσθαι». 

Κάτι πού, εἶναι ἡ ἀλήθεια, δέν ἐκτιμήθηκε πάντοτε. Ἴσως γιατί οἱ ὁμαδικές νευρώσεις δέν τό ἐπέτρεψαν. Ἴσως γιατί ὁ ὠφελιμισμός δέν ἄφησε τά μάτια τῶν ἀνθρώπων ἀνοιχτά ὅσο χρειάζεται. Ἡ ὀμορφιά καί τό φῶς συνέβη νά ἐκληφθοῦν ἄκαιρα ἤ ἀνώδυνα. Καί ὅμως. Ἡ διεργασία πού ἀπαιτεῖται γιά νά φτάσει κανείς στό σχῆμα τοῦ Ἀγγέλου εἶναι, πιστεύω πολύ πιό ἐπώδυνη ἀπό τήν ἄλλη πού ἐκμαιεύει ὅλων τῶν λογιῶν τοὺς Δαιμόνους. 

Βέβαια ὑπάρχει τό αἴνιγμα. Βέβαια ὑπάρχει τό μυστήριο. Ἀλλά τό μυστήριο δέν εἶναι μιὰ σκηνοθεσία πού ἐπωφελεῖται ἀπό τά παιχνίδια τῆς σκιᾶς καί τοῦ σκότους γιά νά μᾶς ἐντυπωσιάσει ἁπλῶς. Εἶναι αὐτό πού ἐξακολουθεῖ νά παραμένει μυστήριο καί μέσα στό ἀπόλυτο φῶς. Εἶναι τότε πού προσλαμβάνει τήν αἴγλη ἐκείνη πού ἑλκύει καί πού τήν ὀνομάζουμε ὀμορφιά. Τήν ὀμορφιά πού εἶναι μία ὁδός -ἡ μόνη ἴσως ὁδός- πρός τό ἄγνωστο μέρος τοῦ ἑαυτοῦ μας, πρός αὐτό πού μᾶς ὑπερβαίνει. Ἐπειδή αὐτό εἶναι στό βάθος ἡ ποίηση: ἡ τέχνη νά ὁδηγεῖσαι καί νά φτάνεις πρός αὐτό πού σέ ὑπερβαίνει. 

Ἀπό τά μυριάδες μυστικά σήματα, πού μ' αὐτά εἶναι διάσπαρτος ὁ κόσμος καί πού ἀποτελοῦν ἄλλες τόσες συλλαβές μιᾶς ἄγνωστης γλώσσας, νά συνθέσεις λέξεις καί ἀπό τίς λέξεις φράσεις πού ἡ ἀποκρυπτογράφησή τους νά σέ φέρνει πιό κοντά στήν βαθύτερη ἀλήθεια. 

Ποῦ λοιπόν βρίσκεται σέ ἔσχατη ἀνάλυση ἡ ἀλήθεια; Στήν φθορά καί στόν θάνατο πού διαπιστώνουμε κάθε μέρα γύρω μας ἤ στή ροπή πού μᾶς ὠθεῖ νά πιστεύουμε ὅτι αὐτός ὁ κόσμος εἶναι ἀκατάλυτος καί αἰώνιος; Εἶναι φρόνιμο ν' ἀποφεύγουμε τίς μεγαλεπήβολες ἐκφράσεις, τό ξέρω. Οἱ κατά καιρούς κοσμολογικές θεωρίες τίς χρησιμοποίησαν, ἦρθαν σέ σύγκρουση, ἀκμάσανε, πέρασαν. Ἡ οὐσία ὅμως ἔμεινε, μένει. Καί ἡ ποίηση, πού ἐγείρεται στό σημεῖον ὅπου ὁ ὀρθολογισμός καταθέτει τά ὅπλα του γιά νά τ' ἀναλάβει ἐκείνη καί νά προχωρήσει μέσα στήν ἀπαγορευμένη ζώνη, ἐλέγχεται νά εἶναι ἴσια-ἴσια ἐκείνη πού προσβάλλεται λιγότερο ἀπό τή φθορά. Διασώζει σέ καθαρή μορφή τά μόνιμα, τά βιώσιμα στοιχεῖα πού καταντοῦν δυσδιάκριτα μέσα στό σκότος τῆς συνείδησης ὅπως τά φύκια μέσα στούς βυθούς τῶν θαλασσῶν. 

Νά γιατί μᾶς χρειάζεται ἡ διαφάνεια. Γιά νά διακρίνουμε τούς κόμπους στό νῆμα πού μές ἀπό τούς αἰῶνες τεντώνεται καί μᾶς βοηθεῖ νά σταθοῦμε ὄρθιοι πάνω σ' αὐτή τή γῆ. 

Ἀπό τόν Ἠράκλειτο ἕως τόν Πλάτωνα καί ἀπό τόν Πλάτωνα ἕως τόν Ἰησοῦ διακρίνουμε αὐτό τό «δέσιμο» πού φτάνει κάτω ἀπό διάφορες μορφές ὡς τίς ἡμέρες μας καί πού μᾶς λέει περίπου τό ἴδιο: ὅτι ἐντός τοῦ κόσμου τούτου ἐμπεριέχεται καί μέ τά στοιχεῖα τοῦ κόσμου τούτου ἀνασυντίθεται ὁ ἄλλος κόσμος, ὁ «πέραν» ἡ δεύτερη πραγματικότητα ἡ ὑπερτοποθετημένη ἐπάνω σ' αὐτήν ὅπου παρά φύσιν ζοῦμε. Εἶναι μία πραγματικότητα πού τή δικαιούμαστε καί πού ἀπό δική μας ἀνικανότητα δέν ἀξιωνόμαστε. 

Δέν εἶναι διόλου τυχαῖο ὅτι σέ ἐποχές ὑγιεῖς τό κάλλος ταυτίσθηκε μέ τό ἀγαθόν καί τό ἀγαθόν μέ τόν Ἥλιο. Κατά τό μέτρο πού ἡ συνείδηση καθαίρεται καί πληροῦται μέ φῶς, τά μελανά σημεῖα ὑποχωροῦν καί σβήνουν ἀφήνοντας κενά πού -ὅπως ἀκριβῶς στούς φυσικούς νόμους- τά ἀντίθετά τους ἔρχονται νά πληρώσουν τή θέση τους. 

Κι αὐτό, μέ τέτοιον τρόπο πού τελικά τό δημιουργημένο ἀποτέλεσμα νά στηρίζεται καί στίς δύο πλευρές, θέλω νά πῶ στό «ἐδῶ» καί στό «ἐπέκεινα». Ὁ Ἠράκλειτος δέν εἶχε ἤδη μιλήσει γιά μίαν «ἐκ τῶν διαφερόντων καλλίστην ἁρμονίην»; Ἐάν εἶναι ὁ Ἀπόλλων ἤ ἡ Ἀφροδίτη, ὁ Χριστός ἤ ἡ Παναγία, πού ἐνσαρκώνουν καί προσωποποιοῦν τήν ἀνάγκη νά δοῦμε ὑλοποιημένο ἐκεῖνο πού σέ ὁρισμένες στιγμές διαισθανόμαστε, δέν ἔχει σημασία. Σημασία ἔχει ἡ ἀναπνοή τῆς ἀθανασίας πού μᾶς ἐπιτρέπουν. Ἡ ποίηση ὀφείλει, κατά τήν ταπεινή μου γνώμη, πέραν ἀπό συγκεκριμένα δόγματα, νά ἐπιτρέπει αὐτή τήν ἀναπνοή. 

Πῶς νά μήν ἀναφερθῶ ἐδῶ πέρα στόν Φρειδερίκο Χαίλντερλιν, τόν μεγάλο ποιητή πού μέ τό ἴδιο πνεῦμα ἐστράφηκε πρός τούς Θεούς τοῦ Ὀλύμπου καί πρός τόν Ἰησοῦ; Ἡ σταθερότητα πού ἔδωσε σ' ἕνα εἶδος ὁράματος εἶναι ἀνεκτίμητη. Καί ἡ ἔκταση πού μᾶς ἀποκάλυψε μεγάλη. Θά ἔλεγα τρομακτική. Αὐτή ἄλλωστε εἶναι πού τόν ἔκανε, ὅταν μόλις ἀκόμη ἄρχιζε τό κακό πού σήμερα μᾶς πλήττει, ν' ἀνακράξει: 
Wozu Dichter in durftiger Zeit! 

Οἱ καιροί φεῦ ἐστάθηκαν ἀνέκαθεν γιά τόν ἄνθρωπο durftiger. Ἀλλά καί ἡ ποίηση ἀνέκαθεν λειτουργοῦσε. Δύο φαινόμενα προορισμένα νά συνοδεύουν τήν ἐπίγεια μοίρα μας καί πού τό ἕνα τους ἀντισταθμίζει τό ἄλλο. Πῶς ἀλλιῶς. Ἀφοῦ καί ἡ νύχτα καί τ' ἄστρα ἐάν μᾶς γίνονται ἀντιληπτά εἶναι χάρη στόν ἥλιο. Μέ τή διαφορά ὅτι ὁ ἥλιος, κατά τή ρήση τοῦ ἀρχαίου σοφοῦ, ἐάν ὑπερβεῖ τά μέτρα καταντᾶ «ὕβρις». Χρειάζεται νά βρισκόμαστε στή σωστή ἀπόσταση ἀπό τόν ἠθικόν ἥλιο, ὅπως ὁ πλανήτης μας ἀπό τόν φυσικόν ἥλιο, γιά νά γίνεται ἡ ζωή ἐπιτρεπτή. Μᾶς ἔφταιγε ἄλλοτε ἡ ἀμάθεια. Σήμερα μᾶς φταίει ἡ μεγάλη γνώση. Δέν ἔρχομαι μ' αὐτά πού λέω νά προστεθῶ στήν μακρά σειρά τῶν ἐπικριτῶν τοῦ τεχνικοῦ μας πολιτισμοῦ. Μία σοφία παλαιή ὅσο καί ἡ χώρα πού μ' ἐξέθρεψε, μ' ἐδίδαξε νά δέχομαι τήν ἐξέλιξη, νά χωνεύω τήν πρόοδο μαζί μέ ὅλα της τά παρεπόμενα, ὅσο δυσάρεστα καί ἄν μπορεῖ νά εἶναι αὐτά. 

Τότε ὅμως ἡ Ποίηση; Τί ἀντιπροσωπεύει μέσα σέ μία τέτοια κοινωνία; Ἀπαντῶ: τόν μόνο χῶρο ὅπου ἡ δύναμη τοῦ ἀριθμοῦ δέν ἔχει πέραση. Καί ἀκριβῶς, ἡ ἐφετινή ἀπόφασή σας νά τιμήσετε στό πρόσωπό μου τήν ποίηση μιᾶς μικρῆς χώρας δείχνει σέ πόσο ἁρμονική ἀνταπόκριση βρίσκεστε μέ τήν χαριστική ἀντίληψη τῆς τέχνης, τήν ἀντίληψη ὅτι ἡ τέχνη εἶναι ἡ μόνη ἐναπομένουσα πολέμιος τῆς ἰσχύος πού κατήντησε νά ἔχει στούς καιρούς μας ἡ ποσοτική ἀποτίμηση τῶν ἀξιῶν. 

Εἶναι, τό ξέρω, ἄτοπο ν' ἀναφέρεται κανείς σέ προσωπικές περιπτώσεις. Καί ἀκόμη πιό ἄτοπο νά παινᾶ τό σπίτι του. Εἶναι ὅμως κάποτε ἀπαραίτητο, στό βαθμό πού αὐτά βοηθοῦν νά δοῦμε πιό καθαρά μιὰν ὁρισμένη κατάσταση πραγμάτων. Καί εἶναι σήμερα ἡ περίπτωση. Μοῦ ἐδόθηκε, ἀγαπητοί φίλοι, νά γράφω σέ μιὰ γλώσσα πού μιλιέται μόνον ἀπό μερικά ἑκατομμύρια ἀνθρώπων. Παρ' ὅλ' αὐτά, μία γλώσσα πού μιλιέται ἐπί δυόμιση χιλιάδες χρόνια χωρίς διακοπὴ καί μ' ἐλάχιστες διαφορές. Ἡ παράλογη αὐτή, φαινομενικά, διάσταση, ἀντιστοιχεῖ καί στήν ὑλικό-πνευματική ὀντότητα τῆς χώρας μου. Ποὺ εἶναι μικρή σέ ἔκταση χώρου καί ἀπέραντη σέ ἔκταση χρόνου. Καί τό ἀναφέρω ὄχι διόλου γιά νά ὑπερηφανευθῶ ἀλλά γιά νά δείξω τίς δυσκολίες πού ἀντιμετωπίζει ἕνας ποιητής ὅταν χρησιμοποιεῖ γιά τά πιό ἀγαπημένα πράγματα τίς ἴδιες λέξεις πού χρησιμοποιοῦσαν μιὰ Σαπφώ ἤ ἕνας Πίνδαρος π.χ. -χωρίς ὡστόσο νά ἔχει τό ἀντικρυσμα πού εἶχαν ἐκεῖνοι ἐπάνω στήν ἔκταση τῆς πολιτισμένης τότε ἀνθρωπότητας. Ἐάν ἡ γλώσσα ἀποτελοῦσε ἁπλῶς ἕνα μέσον ἐπικοινωνίας, πρόβλημα δέν θά ὑπῆρχε. Συμβαίνει ὅμως ν' ἀποτελεῖ καί ἐργαλεῖο μαγείας καί φορέα ἠθικῶν ἀξιῶν. Προσκτᾶται ἡ γλώσσα στό μάκρος τῶν αἰώνων ἕνα ὁρισμένο ἦθος. Καί τό ἦθος αὐτό γεννᾶ ὑποχρεώσεις. Χωρίς νά λησμονεῖ κανείς ὅτι στό μάκρος εἰκοσιπέντε αἰώνων δέν ὑπῆρξε οὔτε ἕνας, ἐπαναλαμβάνω οὔτε ἕνας, πού νά μήν γράφτηκε ποίηση στήν ἑλληνική γλώσσα. Νά τί εἶναι τό μεγάλο βάρος παράδοσης πού τό ὄργανο αὐτό σηκώνει. Τό παρουσιάζει ἀνάγλυφα ἡ νέα ἑλληνική ποίηση. 

Ἡ σφαίρα πού σχηματίζει ἡ νέα ἑλληνική ποίηση ἔχει, θά μποροῦσε νά πεῖ κανείς, ὅπως κάθε σφαίρα δύο πόλους: τόν βόρειο καί τόν νότιο. Στόν ἕνα τοποθετεῖται ὁ Διονύσιος Σολωμός πού ἀπό τήν ἄποψη τῆς ἐκφραστικῆς ἐπέτυχε -προτοῦ ὑπάρξει ὁ Mallarme στά εὐρωπαϊκά γράμματα- νά χαράξει μέ ἄκρα συνέπεια καί αὐστηρότητα τήν ἀντίληψη τῆς καθαρῆς ποίησης μέ ὅλα της τά παρεπόμενα: νά ὑποτάξει τό αἴσθημα στή διάνοια, νά ἐξευγενίσει τήν ἔκφραση καί νά δραστηριοποιήσει ὅλες τίς δυνατότητες τοῦ γλωσσικοῦ ὀργάνου πρός τήν κατεύθυνση τοῦ θαύματος. Στόν ἄλλο πόλο, τοποθετεῖται ὁ Κ. Π. Καβάφης, αὐτός πού παράλληλα μέ τόν T.S. Eliot ἔφτασε στήν ἄκρα λιτότητα, στή μεγαλύτερη δυνατή ἐκφραστική ἀκρίβεια, ἐξουδετερώνοντας τόν πληθωρισμό στή διατύπωση τῶν προσωπικῶν του βιωμάτων. 

Ἀνάμεσα στούς δύο αὐτούς πόλους κινήθηκαν οἱ μεγάλοι μας ἄλλοι ποιητές, ὁ Ἀνδρέας Κάλβος, ὁ Κωστής Παλαμᾶς, ὁ Ἄγγελος Σικελιανός, ὁ Νίκος Καζαντζάκης, ὁ Γιῶργος Σεφέρης, ἄλλος λιγότερο ἄλλος περισσότερο πρός τό ἕν ἤ τό ἄλλο ἀπό τά δύο ἄκρα. Αὐτή εἶναι μία πρόχειρη καί ὅσο γίνεται πιό σχηματική χαρτογράφηση τοῦ νεοελληνικοῦ ποιητικοῦ λόγου. Τό πρόβλημα γιά μᾶς πού ἀκολουθήσαμε ἦταν νά ἐπωμιστοῦμε τά ὑψηλά διδάγματα πού μᾶς κληροδότησαν καί, ὁ καθένας μέ τόν τρόπο του, νά τ' ἁρμόσουμε πάνω στή σύγχρονη εὐαισθησία. Πέραν ἀπό τά ὅρια τῆς τεχνικῆς, ὀφείλαμε νά φτάσουμε σέ μία σύνθεση πού ἀπό τό ἕνα μέρος ν' ἀναχωνεύει τά στοιχεῖα τῆς ἑλληνικῆς παράδοσης καί ἀπό τό ἄλλο νά ἐκφράζει τά κοινωνικά καί ψυχολογικά αἰτήματα τῆς ἐποχῆς μας. Μέ ἄλλα λόγια, νά φτάσουμε νά προβάλλουμε τόν τύπο τοῦ «Εὐρωπαίου-Ἕλληνα». Δέν μιλῶ γιά ἐπιτυχίες μιλῶ γιά προσπάθειες. Οἱ κατευθύνσεις εἶναι πού ἔχουν σημασία γιά τόν μελετητή τῆς λογοτεχνίας. 

Πῶς ὅμως ν' ἀναπτυχθοῦν οἱ κατευθύνσεις αὐτές ἐλεύθερα ὅταν οἱ συνθῆκες τῆς ζωῆς εἶναι στίς ἡμέρες μας ἐξοντωτικές γιά τόν δημιουργό; Καί πῶς νά διαμορφωθεῖ ἡ πνευματική κοινότητα ὅταν οἱ φραγμοί τῶν γλωσσῶν ὀρθώνονται ἀξεπέραστοι; Σᾶς γνωρίζουμε καί μᾶς γνωρίζετε ἀπό τό 20 ἤ ἔστω τό 30% πού ἀπομένει ὕστερα ἀπό τήν μεταγλώτισση. Εἰδικά ἐμεῖς ὅλοι, ὅσοι κρατᾶμε ἀπό μία συγκεκριμένη παράδοση καί ἀποβλέπουμε στά θαύματα τοῦ λόγου, στόν σπινθήρα πού τινάζουν ἑκάστοτε δύο λέξεις κατάλληλα τοποθετημένες, παραμένουμε βουβοί, ἀμετάδοτοι. Πάσχουμε ἀπό τήν ἔλλειψη μιᾶς κοινῆς γλώσσας. Καί ὁ ἀντίκτυπος ἀπ' αὐτή τήν ἔλλειψη -ἄν ἀνεβοῦμε τήν κλίμακα- σημειώνεται ἀκόμη καί στήν πολιτική καί κοινωνική πραγματικότητα τῆς κοινῆς μας πατρίδας, τῆς Εὐρώπης. 

Λέμε, καί τό διαπιστώνουμε κάθε μέρα, ὅτι ζοῦμε σ' ἕνα χάος ἠθικό. Κι αὐτό, τή στιγμή πού ποτέ ἄλλοτε ἡ κατανομή τῶν στοιχείων τῆς ὑλικῆς μας ὕπαρξης δέν ἔγινε μέ τόσο σύστημα, τόση στρατιωτική θά ἔλεγα τάξη, τόσον ἀδυσώπητο ἔλεγχο. Ἡ ἀντίφαση εἶναι διδακτική. Ὅταν σέ δύο σκέλη τό ἕνα ὑπερτροφεῖ, τό ἄλλο ἀτροφεῖ. Μία ἀξιέπαινη ροπή νά συνενωθοῦν σέ ἑνιαία μονάδα οἱ λαοί τῆς Εὐρώπης, προσκόπτει σήμερα στήν ἀδυναμία νά συμπέσουν τά ἀτροφικά καί τά ὑπερτροφικά σκέλη τοῦ πολιτισμοῦ μας. Οἱ ἀξίες μας οὔτε αὐτές δέν ἀποτελοῦν μία γλώσσα κοινή. 

Γιά τόν ποιητή - μπορεῖ νά φαίνεται παράξενο ἀλλά εἶναι ἀληθές -ἡ μόνη κοινή γλώσσα πού αἰσθάνεται νά τοῦ ἀπομένει εἶναι οἱ αἰσθήσεις. Ἐδῶ καί χιλιάδες χρόνια, ὁ τρόπος πού ἀγγίζονται δύο σώματα δέν ἄλλαξε. Μήτε ὁδήγησε σέ καμιά σύγκρουση ὅπως οἱ εἰκοσάδες τῶν ἰδεολογιῶν πού αἱματοκύλισαν τίς κοινωνίες μας καί μᾶς ἄφησαν μέ ἀδειανά χέρια. 

Ὅμως ὅταν μιλῶ γιά αἰσθήσεις δέν ἐννοῶ τό προσιτό, πρῶτο ἤ δεύτερο, ἐπίπεδό τους. Ἐννοῶ τό ἀπώτατο. Ἐννοῶ τίς «ἀναλογίες τῶν αἰσθήσεων» στό πνεῦμα. Ὅλες οἱ τέχνες μιλοῦν μέ ἀνάλογα. Μιὰ ὀσμή μπορεῖ νά εἶναι ὁ βοῦρκος ἤ ἡ ἁγνότητα. Ἡ εὐθεία γραμμή ἤ ἡ καμπύλη, ὁ ὀξύς ἤ ὁ βαθύς ἦχος, ἀποτελοῦν μεταφράσεις κάποιας ὀπτικῆς ἤ ἀκουστικῆς ἐπαφῆς. Ὅλοι μας γράφουμε καλά ἤ κακά ποιήματα κατά τό μέτρο πού ζοῦμε καί διανοούμαστε μέ τήν καλή ἤ τήν κακή σημασία τοῦ ὅρου. Μιὰ εἰκόνα πελάγους ἀπό τόν Ὅμηρο φτάνει ἄθικτη ὡς τίς ἡμέρες μας. Ὁ Rimbaud τήν ἀναφέρει σάν mer melee au soleil καί τήν ταυτίζει μέ τήν αἰωνιότητα. Ἕνα κορίτσι πού κρατάει ἕνα κλῶνο μυρτιᾶς ἀπό τόν Ἀρχιλόχο ἐπιβιοῖ σ' ἕναν πίνακα τοῦ Matisse καί μᾶς καθιστᾶ πιό ἁπτή τήν αἴσθηση, τή μεσογειακή, τῆς καθαρότητας. 

Ἐδῶ ἀξίζει νά σκεφτεῖ κανείς ὅτι ἀκόμη καί μία παρθένος τῆς βυζαντινῆς εἰκονογραφίας, δέν διαφέρει πολύ. Παρά ἕνα κάτι ἐλάχιστο, συχνά, τό ἐγκώσμιο φῶς γίνεται ὑπερκόσμιο καί τἀνάπαλιν. Μιὰ αἴσθηση πού μᾶς δόθηκε ἀπό τούς ἀρχαίους καί μία ἄλλη ἀπό τούς μεσαιωνικούς ἔρχονται νά γεννήσουν μιὰ τρίτη πού τούς μοιάζει ὅπως τό παιδί στούς γεννήτορές του. 

Μπορεῖ ἡ ποίηση ν' ἀκολουθήσει ἕναν τέτοιο δρόμο; Οἱ αἰσθήσεις μές ἀπ' τόν ἀδιάκοπο καθαρμό τους νά φτάσουν στήν ἁγιότητα; Τότε ἡ ἀναλογία τους θά ἐπαναστραφεῖ ἐπάνω στόν ὑλικό κόσμο καί θά τόν ἐπηρεάσει.Δέν ἀρκεῖ νά ὀνειροπολοῦμε μέ τούς στίχους. Εἶναι λίγο. Δέν ἀρκεῖ νά πολιτικολογοῦμε. Εἶναι πολύ. Κατά βάθος ὁ ὑλικός κόσμος εἶναι ἁπλῶς ἕνας σωρός ἀπό ὑλικά. Θά ἐξαρτηθεῖ ἀπό τό ἄν εἴμαστε καλοί ἤ κακοί ἀρχιτέκτονες τό τελικό ἀποτέλεσμα. Ὁ Παράδεισος ἤ ἡ Κόλαση πού θά χτίσουμε. Ἐάν ἡ ποίηση παρέχει μία διαβεβαίωση καί δή στούς καιρούς τούς durftiger εἶναι ἀκριβῶς αὐτή: ὅτι ἡ μοίρα μας παρ' ὅλ' αὐτά βρίσκεται στά χέρια μας.

Elytis-Nobel

12.11.17

Catastrophe και Κατρακύλα



Μια από τις ωραίες φράσεις στο βιβλίο «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» του  Καζαντζάκη

Άνθρωπος δεν είμαι; 'Άνθρωπος, πάει  να πει στραβός. Έπεσα κι εγώ με τα μούτρα στο λάκκο όπου κι οι μπροστινοί μου. Παντρεύτηκα. Πήρα την κατρακύλα. Έγινα νοικοκύρης, έχτισα σπίτι· έκαμα παιδιά. Βάσανα.

Στην αγγλική μετάφραση και στην ταινία η φράση αποδίδεται ως εξής: 


Am I not a man? And is a man not stupid? I'm a man, so I married. Wife, children, house, everything. The full catastrophe.

Όπως συχνά συμβαίνει με τις μεταφράσεις η αρχική έννοια ψιλοχάνεται. Το «κατρακύλα» γίνεται «καταστροφή» που βεβαίως δεν είναι το ίδιο πράγμα. Αλλά πώς να αποδώσεις το «κατρακύλα»; Degradation, ισως. Τελείως ξενέρωτο. Το catastrophe είναι τελικά καλύτερο. Επιπλέον, οι λέξεις «στραβός» και «βάσανα» επίσης δεν μπορούν να αποδοθούν ακριβώς (οπότε δεν αποδίδονται). 

Το ωραίο είναι ότι η αγγλική φράση είναι ίσως η πιο γνωστή και η πιο quotable φράση του Καζαντζάκη διεθνώς.
Μάλιστα υπάρχει και μια πολύ πετυχημένη αγγλική σειρά με τον τίτλο Catastrophe, οι δημιουργοί της οποίας υποτίθεται ότι τον εμπνεύσθηκαν από τη συγκεκριμένη φράση του Καζαντζάκη! 

Περιεκτική και όμορφη λέξη η «κατρακύλα». Μου φαίνεται ότι θα πρέπει να την προσθέσουμε στις ελληνικές λέξεις που δεν μεταφράζονται! 

14.10.17

Μακιαβέλι - Αποφθέγματα

Οι πιο χαρακτηριστικές φράσεις ενός παρεξηγημένου στοχαστή.


  • Έναν ηγέτη πρέπει να τον φοβούνται και να τον αγαπούν. Αν δεν γίνεται και τα δύο, τότε καλύτερα μόνο να τον φοβούνται.
  • Ο καθένας βλέπει αυτό που φαίνεσαι. Λίγοι καταλαβαίνουν αυτό που είσαι.
  • Τους αντιπάλους σου ή πρέπει να τους παίρνεις με το μέρος σου ή να τους εκμηδενίζεις.
  • Η αρετή κι ο πλούτος σπάνια πηγαίνουν στον ίδιο άνθρωπο.
  • Ο άνθρωπος είναι καλός μόνο όταν είναι αδύναμος.
  • Κάνε το κακό μια κι έξω, αλλά το καλό δίνε το σιγά-σιγά.
  • Η τύχη είναι γυναίκα και γι’ αυτό ευνοεί τον νέο που την χειρίζεται με τόλμη.
  • Ο πόλεμος αρχίζει όταν θέλεις, αλλά δεν τελειώνει όταν θέλεις.
  • Όταν η θέληση είναι μεγάλη, οι δυσκολίες δεν μπορεί να είναι μεγάλες.
  • Γενικά οι άνθρωποι είναι αγνώμονες, ασταθείς και υποκριτές· προτιμούν να αποφεύγουν τον κίνδυνο και είναι αχόρταγοι για κέρδος.
  • Ποτέ μην προσπαθείς να κερδίσεις με τη βία αυτό που μπορεί να αποκτηθεί με πονηριά.
  • Οι άνθρωποι έχουν το ελάττωμα, όταν έχει νηνεμία, να νομίζουν ότι δεν θα έρθει ποτέ καταιγίδα και δεν προετοιμάζονται.
  • Η υπόσχεση που δόθηκε ήταν μια αναγκαιότητα του παρελθόντος. Ο λόγος που δεν κρατήθηκε είναι μια αναγκαιότητα του παρόντος.
  • Ποτέ τίποτε μεγάλο δεν επιτεύχθηκε χωρίς κίνδυνο.
  • Αυτός που θέλει να τον υπακούν πρέπει να ξέρει να διατάζει.
  • Προκαλεί κανείς το ίδιο μίσος με τις καλές πράξεις όσο και με τις κακές.
  • Μια αλλαγή αφήνει την πόρτα ανοιχτή για να μπουν και άλλες.
  • Η φιλοδοξία είναι τόσο δυνατό πάθος, που όσο ψηλά και αν φθάσει κανείς δεν είναι ικανοποιημένος.
  • Δεν πρέπει ποτέ να αφήνει κανείς να συνεχίζεται μια ανωμαλία για να αποφύγει έναν πόλεμο, γιατί δεν τον αποφεύγει, αλλά μόνο αλλάζουν οι συνθήκες προς όφελος των αντιπάλων του.
  • O μόνος τρόπος να προφυλαχτείς από την κολακεία είναι να δώσεις στους άλλους να καταλάβουν ότι δεν προσβάλλεσαι όταν λένε την αλήθεια. Αλλά όταν όλοι μπορούν να σου λένε την αλήθεια, χάνεις το σεβασμό τους.
  • Η πρώτη εντύπωση που δημιουργεί ένας ηγεμόνας είναι αυτή που δίνουν οι άνθρωποι που τον περιστοιχίζουν.
  • Οι άνθρωποι είναι τόσο αφελείς και τόσο έτοιμοι να υπακούσουν, ώστε ποτέ δεν θα λείψουν τα θύματα σε έναν αχρείο για να κάνει τις απάτες του.
  • Ο απλοϊκός λαός πάντα παρασύρεται από την εξωτερική εμφάνιση, και ο κόσμος αποτελείται κυρίως από απλοϊκούς.
  • Οι πρίγκιπες και οι κυβερνήσεις είναι, μακράν, τα πιο επικίνδυνα στοιχεία σε μια κοινωνία.
  • Δεν υπάρχει τίποτε πιο σημαντικό για τον ηγεμόνα από το να φαίνεται ότι είναι θρήσκος.
  • Σε ένα ηγεμόνα δεν λείπουν ποτέ οι νόμιμοι λόγοι για να παραβεί μια υπόσχεση.
  • Το λιοντάρι δεν ξέρει να προστατευθεί από παγίδες και η αλεπού δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τους λύκους. Πρέπει να είσαι λοιπόν αλεπού για να αναγνωρίζεις τις παγίδες και λιοντάρι για να τρομάζεις τους λύκους.
  • Μόλις κυριαρχήσει σε μια πόλη ένας κυβερνήτης, θα πρέπει να σκεφθεί τι τιμωρίες θα επιβάλει. Πρέπει να τις επιβάλει όλες μια κι έξω και να μην τις ανανεώνει κάθε μέρα.
  • Συμβαίνει, όλοι οι ένοπλοι προφήτες να είναι νικητές και οι άοπλοι να χάνονται.
  • Το καλύτερο κάστρο που θα μπορούσε να κατέχει ένας ηγεμόνας είναι η αγάπη του λαού του.
  • Πριν από οτιδήποτε άλλο, να είσαι οπλισμένος.
  • Να θυμάσαι πως πάντα οι άνθρωποι θα επιδιώκουν να βελτιώσουν τη ζωή τους αλλάζοντας αρχηγό.
  • Αν είσαι πραγματικός ηγέτης, σου υποκλίνονται όλοι με το που εμφανίζεσαι.
  • Ο ηγέτης αποκτά κύρος με το να είναι είτε αληθινός φίλος είτε πραγματικός εχθρός. Δηλαδή παίρνει θέση, καθαρά, υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς. Αυτή η τακτική έχει πολύ περισσότερα πλεονεκτήματα από την απλή ουδετερότητα.