Ετυμολογία: Παξιμάδι

Πάντα είχα την εντύπωση ότι η λέξη «Παξιμάδι» δεν έχει ελληνική προέλευση.  Έκανα λάθος. Η λέξη προέρχεται από τον Έλληνα εφευρέτη του αρτοσκευάσματος ονόματι Παξαμάς.

Από την αρχαιότητα, οι φτωχές κοινωνικές τάξεις δεν έτρωγαν, πάντα, το πολυπόθητο ψωμί αλλά βολεύονταν, συνήθως, με την πιο φτηνή εκδοχή του, τα "κρίθινα" ή τις "κριθαρίδες" (άρτος με κριθάλευρο).
Τον 1ο αιώνα μ.Χ, ο Λόγιος Παξαμάς ή Πάξαμος από τη Βοιωτία πρότεινε να ψήνεται δύο φορές ο άρτος (άρτος διπυρίτης), ώστε να αποβάλλει όλο το νερό και να επιτευχθεί η μακροχρόνια διατήρηση του. Με αυτό τον τρόπο θα χόρταινε ψωμί τόσο ο φτωχός κοσμάκης όσο και οι ναυτικοί, οι ταξιδιώτες και όσοι εργάζονταν μακριά από το σπίτι τους.
Προς τιμή του "εφευρέτη", Παξάμου, το αρτοπαρασκεύασμα αυτό ονομάστηκε "παξαμάς", "παξαμάτιον", “παξιμάδιον", "παξαμίδα".
Ο Αndrew Dalby, στο βιβλίο του «Siren Feasts», υποστηρίζει ότι από την ελληνική λέξη παξιμάδι δημιουργήθηκαν: η Αραβική: bashmat ή basquimat, η Τούρκικη: beksemad, η Σερβοκροατική: peksimet, η Ρουμάνικη: pesmet και η Βενετσιάνικο: pasimata (στη διάλεκτο της Τοσκάνης το pasimata προσδιορίζει ένα παραδοσιακό γλυκό). O δίπυρος ή διπυρίτης άρτος στα Λατινικά μεταφράστηκε ως pane biscoctus< pane: ψωμί, bis: δύο φορές, coctus: ψημένο > biscoctus > biscotto> μπισκότο.

Γιώργος Δαμιανός

14000!

Σήμερα το ΓΝΩΜΙΚΟΛΟΓΙΚΟΝ ξεπέρασε τα 14.000 γνωμικά.

Στις 15 Ιανουαρίου2011 είχα γράψει ένα ανάλογο post επισημαίνοντας ότι είχαμε περάσει το όριο των  12000. Τα 13000 είχαν ξεπεραστεί σύντομα, το Μάρτιο (είχα εισάγει μαζεμένες πολλές παροιμίες εκείνο το δίμηνο). Δεν θριαμβολόγησα τότε, επειδή η χιλιάδα είχε συμπληρωθεί σχετικά γρήγορα και ίσως επειδή θεώρησα -υποσυνείδητα- το 13 γρουσούζικο...
Από τότε πέρασε αρκετός καιρός, 6 μήνες, για την επόμενη χιλιάδα. Δεν θα πρέπει να παραπονιούνται πάντως οι φίλοι του site. Κάθε τόσο, προσθέτω καινούργια γνωμικά. Το Γνωμικολογικόν ανανεώνεται συνεχώς.

Επί τη ευκαιρία, να επισημάνω ότι οι επισκέψεις αυξάνονται με σταθερό ρυθμό. Έχουν φτάσει τις 4.500 την ημέρα. Και έπεται συνέχεια.
(άμα δεν παινέψεις το σπίτι σου...θα πέσει ο server)

«Τις πταίει;»-Προέλευση

Η φράση «Τις πταίει;» που είναι πλέον παροιμιακή, έχει μια ιστορία:



Στις 29 Ιουνίου του 1874 δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Καιροί» το ιστορικό άρθρο του Χαρίλαου Τρικούπη με τίτλο «Τις πταίει» που οδήγησε στην περίφημη αρχή της Δεδηλωμένης. Με το άρθρο αυτό, το οποίο παρά τις αρχικές του αντιρρήσεις, δημοσιεύτηκε ανώνυμα, ο Χαρίλαος Τρικούπης ασκούσε σφοδρότατα κριτική κατά των Ανακτόρων για τις επεμβάσεις τους, που αγνοούσαν την αρχή της Δεδηλωμένης προβαίνοντας στο διορισμό κυβερνήσεων μειοψηφίας.

Το άρθρο θεωρήθηκε ότι στρέφεται κατά του Βασιλέως και μάλιστα ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά του Πέτρου Κανελλίδη, εκδότη της εφημερίδας, ο οποίος συνελήφθη και προφυλακίστηκε αμέσως. Ο Χαρίλαος Τρικούπης εμφανίστηκε στον εισαγγελέα, αναλαμβάνοντας την ευθύνη ως συντάκτης του άρθρου. Αφού ανακρίθηκε για περίπου τρεις ώρες προφυλακίσθηκε στις φυλακές Γκαρμπολά, όπου έμεινε για 24 ώρες. Κατόπιν, αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση και δεκαπέντε ημέρες αργότερα απαλλάχθηκε με βούλευμα των Πλημμελειοδικών. Ο εισαγγελέας άσκησε ανακοπή αλλά οι εφέτες τον απάλλαξαν οριστικά στις 9 Αυγούστου 1874 με δικό τους βούλευμα.

Η φράση λοιπόν προέρχεται από τον Τρικούπη. Βεβαίως, ο Τρικούπης δεν ήταν αυτός που την επινόησε. Σε μια εποχή που η καθαρεύουσα κυριαρχούσε, η φράση αυτή θα ήταν μάλλον συνηθισμένη. Αλλά ο Τρικούπης τη χρησιμοποίησε σαν τίτλο ενός ιστορικού άρθρου και αυτό την κατέστησε ιστορική.

Ο Δωδεκάλογος του Νίκου Καρούζου

Γράφει ο Ηλίας Πετρόπουλος: "Με τον αξέχαστο Νίκο Καρούζο ήμασταν φιλαράκια. Καμιά φορά ερχότανε σπίτι μου. Στις 21 Δεκεμβρίου του 1971 έκατσε μπρος στη γραφομηχανή και μου έγραψε τον παρακάτω Δωδεκάλογο":

1. Να μην ειρηνεύεις ανώφελα
2. Να μην πολεμάς επίσης ανώφελα
3. Ν΄αγαπάς τον ήλιο , μα όχι σαν θεότητα
4. Να αποστρέφεσαι τη σελήνη σαν έδαφος
5. Να πηγαίνεις καμμιά φορά στην εκκλησία , δε χάνεις τίποτα
6. Να θυμάσαι λιγάκι το θάνατο , μα όχι σαν θάνατο
7. Να βλέπεις τη ματαιότητα και την ιδέα της ματαιότητας
8. Να λες Έλληνας και να νιώθεις άλλην ομορφιά , να μη νιώθεις ελληνικότητα
9. Να γράφεις αγαπώντας το άγραφο
10. Να στοχάζεσαι περ΄απ΄τους στοχασμούς σου
11. Να μην ξεχνάς την ύπαρξη του Ανύπαρκτου
12. Να τα διαβάζεις κάθε μέρα τούτα

Πέντε δυσκολίες για την αλήθεια (Μπρεχτ)

Όποιος σήµερα θέλει να πολεµήσει την ψευτιά και την αµάθεια και να γράφει την αλήθεια, έχει να ξεπεράσει τουλάχιστον πέντε δυσκολίες:

Πρέπει να έχει:

• το θ ά ρ ρ ο ς να γράφει την αλήθεια παρόλο που παντού την καταπνίγουν· 
• την ε ξ υ π ν ά δ α να την αναγνωρίσει παρόλο που τη σκεπάζουν παντού· 
• την τ έ χ ν η να την κάνει ευκολοµεταχείριστη σαν όπλο· 
• την κ ρ ί σ η να διαλέξει εκείνους που στα χέρια τους η αλήθεια θ’ αποχτήσει δύναµη· 
• την π ο ν η ρ ι ά να τη διαδώσει ανάµεσά τους. 

Αυτές οι δυσκολίες είναι µεγάλες για κείνους που γράφουν κάτω απ’ το φασισµό, υπάρχουν όµως και γι’ αυτούς που τους κυνήγησαν ή που έφυγαν ακόµα και για όσους γράφουν στις χώρες της αστικής ελευθερίας.

Μπέρτολντ Μπρεχτ, Παρισι 1935

Τα Αντικρουόμενα

Άλλη μια νέα σελίδα στο Γνωμκολογικόν: Τα Αντικρουόμενα Γνωμικά.

Όπως είναι προφανές από την ονομασία, πρόκειται για ζευγάρια γνωμικών στα οποία η επιγραμματική ρήση του ενός αντικρούει και αντιφάσκει με το περιεχόμενο του άλλου.

Δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο αυτό. Όπως λέει και ο Σαντιγιάνα:
«Σχεδόν κάθε σοφό ρητό έχει ένα αντίθετο, όχι λιγότερο σοφό, για να το εξισορροπεί»

Μέχρι στιγμής, στη σελίδα περιλαμβάνονται γύρω στα 30 ζευγαρια τέτοιων γνωμικών. Προβλέπω ότι συν τω χρόνω, ο αριθμός τους θα αυξηθεί σημαντικά.

Ρίξτε μια ματιά.

Τυχαία Επιλογή Γνωμικών

Εδώ και καμιά δεκαριά μέρες υπάρχει μια νέα σελίδα στο Γνωμικολογικόν: Το Τυχαίο Δείγμα.

Είναι μια σελίδα που κάθε φορά που ανανεώνεται παρουσιάζει ένα δείγμα από 40 τυχαία γνωμικά.

Η σελίδα προστέθηκε μετά από πρόταση ενός φίλου του site (Χρήστος) που παρατήρησε ότι πολλοί επισκέπτες θα προτιμούσαν να ξεκινήσουν βλέποντας κάποια γνωμικά στην τύχη, χωρίς να μπλέξουν σε αναζητήσεις κατά κατηγορίες, κατά συγγραφέα κ.λπ. Μου άρεσε η ιδέα και την υιοθέτησα.

Βέβαια, η αναζήτηση από τις κατηγορίες και τους συγγραφείς είναι πάντα χρήσιμη και σίγουρα πιο ολοκληρωμένη, αλλά η καινούργια σελίδα προσφέρει μια γρήγορη ματιά στο περιεχόμενο του Γνωμικολογικού, που είναι χρήσιμη τόσο για καινούργιους επισκέπτες -που ίσως αναρωτιούνται πώς πρέπει να συνεχίσουν την περιπλάνηση στο site- όσο και σε παλιούς φίλους που δεν έχουν διάθεση για μια συστηματική αναζήτηση ή δεν ψάχνουν κάτι συγκεκριμένο.