«Τις πταίει;»-Προέλευση

Η φράση «Τις πταίει;» που είναι πλέον παροιμιακή, έχει μια ιστορία:



Στις 29 Ιουνίου του 1874 δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Καιροί» το ιστορικό άρθρο του Χαρίλαου Τρικούπη με τίτλο «Τις πταίει» που οδήγησε στην περίφημη αρχή της Δεδηλωμένης. Με το άρθρο αυτό, το οποίο παρά τις αρχικές του αντιρρήσεις, δημοσιεύτηκε ανώνυμα, ο Χαρίλαος Τρικούπης ασκούσε σφοδρότατα κριτική κατά των Ανακτόρων για τις επεμβάσεις τους, που αγνοούσαν την αρχή της Δεδηλωμένης προβαίνοντας στο διορισμό κυβερνήσεων μειοψηφίας.

Το άρθρο θεωρήθηκε ότι στρέφεται κατά του Βασιλέως και μάλιστα ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά του Πέτρου Κανελλίδη, εκδότη της εφημερίδας, ο οποίος συνελήφθη και προφυλακίστηκε αμέσως. Ο Χαρίλαος Τρικούπης εμφανίστηκε στον εισαγγελέα, αναλαμβάνοντας την ευθύνη ως συντάκτης του άρθρου. Αφού ανακρίθηκε για περίπου τρεις ώρες προφυλακίσθηκε στις φυλακές Γκαρμπολά, όπου έμεινε για 24 ώρες. Κατόπιν, αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση και δεκαπέντε ημέρες αργότερα απαλλάχθηκε με βούλευμα των Πλημμελειοδικών. Ο εισαγγελέας άσκησε ανακοπή αλλά οι εφέτες τον απάλλαξαν οριστικά στις 9 Αυγούστου 1874 με δικό τους βούλευμα.

Η φράση λοιπόν προέρχεται από τον Τρικούπη. Βεβαίως, ο Τρικούπης δεν ήταν αυτός που την επινόησε. Σε μια εποχή που η καθαρεύουσα κυριαρχούσε, η φράση αυτή θα ήταν μάλλον συνηθισμένη. Αλλά ο Τρικούπης τη χρησιμοποίησε σαν τίτλο ενός ιστορικού άρθρου και αυτό την κατέστησε ιστορική.

Ο Δωδεκάλογος του Νίκου Καρούζου

Γράφει ο Ηλίας Πετρόπουλος: "Με τον αξέχαστο Νίκο Καρούζο ήμασταν φιλαράκια. Καμιά φορά ερχότανε σπίτι μου. Στις 21 Δεκεμβρίου του 1971 έκατσε μπρος στη γραφομηχανή και μου έγραψε τον παρακάτω Δωδεκάλογο":

1. Να μην ειρηνεύεις ανώφελα
2. Να μην πολεμάς επίσης ανώφελα
3. Ν΄αγαπάς τον ήλιο , μα όχι σαν θεότητα
4. Να αποστρέφεσαι τη σελήνη σαν έδαφος
5. Να πηγαίνεις καμμιά φορά στην εκκλησία , δε χάνεις τίποτα
6. Να θυμάσαι λιγάκι το θάνατο , μα όχι σαν θάνατο
7. Να βλέπεις τη ματαιότητα και την ιδέα της ματαιότητας
8. Να λες Έλληνας και να νιώθεις άλλην ομορφιά , να μη νιώθεις ελληνικότητα
9. Να γράφεις αγαπώντας το άγραφο
10. Να στοχάζεσαι περ΄απ΄τους στοχασμούς σου
11. Να μην ξεχνάς την ύπαρξη του Ανύπαρκτου
12. Να τα διαβάζεις κάθε μέρα τούτα

Πέντε δυσκολίες για την αλήθεια (Μπρεχτ)

Όποιος σήµερα θέλει να πολεµήσει την ψευτιά και την αµάθεια και να γράφει την αλήθεια, έχει να ξεπεράσει τουλάχιστον πέντε δυσκολίες:

Πρέπει να έχει:

• το θ ά ρ ρ ο ς να γράφει την αλήθεια παρόλο που παντού την καταπνίγουν· 
• την ε ξ υ π ν ά δ α να την αναγνωρίσει παρόλο που τη σκεπάζουν παντού· 
• την τ έ χ ν η να την κάνει ευκολοµεταχείριστη σαν όπλο· 
• την κ ρ ί σ η να διαλέξει εκείνους που στα χέρια τους η αλήθεια θ’ αποχτήσει δύναµη· 
• την π ο ν η ρ ι ά να τη διαδώσει ανάµεσά τους. 

Αυτές οι δυσκολίες είναι µεγάλες για κείνους που γράφουν κάτω απ’ το φασισµό, υπάρχουν όµως και γι’ αυτούς που τους κυνήγησαν ή που έφυγαν ακόµα και για όσους γράφουν στις χώρες της αστικής ελευθερίας.

Μπέρτολντ Μπρεχτ, Παρισι 1935

Τα Αντικρουόμενα

Άλλη μια νέα σελίδα στο Γνωμκολογικόν: Τα Αντικρουόμενα Γνωμικά.

Όπως είναι προφανές από την ονομασία, πρόκειται για ζευγάρια γνωμικών στα οποία η επιγραμματική ρήση του ενός αντικρούει και αντιφάσκει με το περιεχόμενο του άλλου.

Δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο αυτό. Όπως λέει και ο Σαντιγιάνα:
«Σχεδόν κάθε σοφό ρητό έχει ένα αντίθετο, όχι λιγότερο σοφό, για να το εξισορροπεί»

Μέχρι στιγμής, στη σελίδα περιλαμβάνονται γύρω στα 30 ζευγαρια τέτοιων γνωμικών. Προβλέπω ότι συν τω χρόνω, ο αριθμός τους θα αυξηθεί σημαντικά.

Ρίξτε μια ματιά.

Τυχαία Επιλογή Γνωμικών

Εδώ και καμιά δεκαριά μέρες υπάρχει μια νέα σελίδα στο Γνωμικολογικόν: Το Τυχαίο Δείγμα.

Είναι μια σελίδα που κάθε φορά που ανανεώνεται παρουσιάζει ένα δείγμα από 40 τυχαία γνωμικά.

Η σελίδα προστέθηκε μετά από πρόταση ενός φίλου του site (Χρήστος) που παρατήρησε ότι πολλοί επισκέπτες θα προτιμούσαν να ξεκινήσουν βλέποντας κάποια γνωμικά στην τύχη, χωρίς να μπλέξουν σε αναζητήσεις κατά κατηγορίες, κατά συγγραφέα κ.λπ. Μου άρεσε η ιδέα και την υιοθέτησα.

Βέβαια, η αναζήτηση από τις κατηγορίες και τους συγγραφείς είναι πάντα χρήσιμη και σίγουρα πιο ολοκληρωμένη, αλλά η καινούργια σελίδα προσφέρει μια γρήγορη ματιά στο περιεχόμενο του Γνωμικολογικού, που είναι χρήσιμη τόσο για καινούργιους επισκέπτες -που ίσως αναρωτιούνται πώς πρέπει να συνεχίσουν την περιπλάνηση στο site- όσο και σε παλιούς φίλους που δεν έχουν διάθεση για μια συστηματική αναζήτηση ή δεν ψάχνουν κάτι συγκεκριμένο.

Life's-Little-Instruction-Book

Στο Γνωμικολογικόν υπάρχουν αρκετές ατάκες του συγγραφέα αυτοβοήθειας H. Jackson Brown. Σχεδόν όλες είναι από ένα βιβλιαράκι που έχει εκδώσει με τίτλο Life's Little Instruction Book, το οποίο υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα best seller στην Αμερική.

Το βιβλιαράκι αυτό -στα Αγγλικά- μπορείτε να το βρείτε ολόκληρο εδώ. Ο λόγος που έγραψα αυτό το post είναι απλά για να γνωστοποιήσω αυτό το σύνδεσμο.

Νομίζω πως αξίζει τον κόπο. Πολλές από τις συμβουλές του είναι "κλεμμένες" από άλλους συγγραφείς, πολλά είναι αυτονόητα, άλλα είναι κλισέ και, τέλος, κάποια είναι εντελώς Αμερικάνικα. Υπάρχουν όμως και πολλές πρωτότυπες και χρήσιμες συμβουλές.
Δεν πρόκειται για καμιά υψηλή φιλοσοφία αλλά εγώ το βρίσκω πολύ συμπαθητικό.
Όπως ανέφερα, κάποια από αυτά τα πέρασα στο Γνωμικολογικόν. Παραθέτω και μερικά που δεν τα έβαλα, αλλά είναι νόστιμα:

• Να χαιρετάς τα πιτσιρίκια στα σχολικά λεωφορεία
• Να ελέγχεις αν υπάρχει χαρτί τουαλέτας προτού καθίσεις
• Στη δουλειά, ποτέ μην ομολογείς ότι είσαι κουρασμένος ή θυμωμένος ή ότι βαριέσαι
• Πήγαινε από τη σκάλα, αν είναι λιγότερο από 4 όροφοι
• Μην κάνεις ποτέ τίποτα που δεν θα έκανε τη μαμά σου υπερήφανη
• Μην επιτρέπεις στο τηλέφωνο να διακόπτει σημαντικές στιγμές. Ο σκοπός του είναι η δική σου ευκολία, όχι η ευκολία αυτού που καλεί.
• Διάβαζε ένα περιοδικό κάθε εβδομάδα που δεν έχει καμιά σχέση με τα χόμπυ σου ή με τη δουλειά σου
• Τουλάχιστον μια φορά στη ζωή σου, βγες ραντεβού με μια γυναίκα με ωραία κόκκινα μαλλιά
• Όταν αισθάνεσαι τελείως εξουθενωμένος, αλλά είσαι αναγκασμένος να συνεχίσεις, πλύνε το πρόσωπό σου και τα χέρια σου, άλλαξε κάλτσες και φόρεσε ένα καθαρό πουκάμισο. Θα αισθανθείς απίστευτα ανανεωμένος
• If you loose, don't loose the lesson

Keelhauling

Περνούσα στο ΓΝΩΜΙΚΟΛΟΓΙΚΟΝ κάτι γνωμικά του Σαμφόρ και έπεσα σε μια ιστοριούλα που αναφέρει στο CARACTÈRES ET ANECDOTES, που μου άρεσε. Δεν βγαίνει κάποιο γνωμικό, αλλά τη βρήκα ενδιαφέρουσα:

Ο Μεγάλος Πέτρος όταν ακόμα ήταν διάδοχος και έκανε τα γνωστά του ταξίδια ανα την Ευρώπη, έφτασε σε ένα αγγλικό λιμάνι όπου ενδιαφέρθηκε για ένα πειθαρχικό μέτρο που εφάρμοζε το αγγλικό ναυτικό, το keelhauling.

To keelhauling δεν ξέρω αν έχει μετάφραση στα Ελληνικά. Στα παλιά Κλασικά Εικονογραφημένα το μετέφραζαν "πέρασμα κάτω από την καρίνα."  Ήταν μια σκληρή τιμωρία για τους ναύτες που έπεφταν σε σοβαρά παραπτώματα μισοπέλαγα: Βουτούσαν τον ναύτη από τη μία πλευρά του καραβιού στη θάλασσα και τον τραβούσαν με ένα σκοινί -κάτω από το καράβι- από την άλλη μεριά. Κατά πλάτος ή κατά μήκος. Τη ζημιά την έκανε η ρύπανση που ήταν κολλημένη στη γάστρα του πλοίου που προκαλούσε ακρωτηριασμούς και θανατηφόρα κοψίματα.

Ο μελλοντικός τσάρος λοιπόν ενδιαφέρθηκε γι’ αυτό το είδος τιμωρίας (γενικά, σκοπός του ταξιδιού του ήταν  να πάρει ιδέες από τους δυτικούς). Ενδιαφέρθηκε, και ζήτησε μια επίδειξη επί τόπου.

- «Ναι αλλά δεν έχουμε κανένα τιμωρημένο αυτή τη στιγμή», του είπαν οι τυπικοί Εγγλέζοι.
- «Πάρτε έναν από τους δικούς μου άντρες», τους πρότεινε ο Ρώσος πρίγκηψ.
- Οι οικοδεσπότες του πρέπει να αισθάνθηκαν κάποια αμηχανία, αλλά του απάντησαν:
«οι άντρες σας όταν είναι σε αγγλικό έδαφος, βρίσκονται κάτω από την προστασία του αγγλικού νόμου και δεν μπορούν να τιμωρηθούν χωρίς λόγο»

Αναμενόμενη απανθρωπιά από έναν "Μεγάλο". Αλλά και οι Εγγλέζοι, με τη συνήθη υποκρισία: Αφ’ υψηλού μαθήματα δικαιοσύνης από εφευρέτες βασανιστηρίων.