Οι οξυρρύγχειοι πάπυροι (Μια απογοήτευση)

Είδα ένα άρθρο (http://tro-ma-ktiko.blogspot.com/2010/10/blog-post_5871.html#more) που μου άρεσε πολύ στο tromaktiko (τη νέα έκδοση του Τρωκτικού). Αφορούσε αποσπάσματα αλληλογραφίας του Ρωμαίου συγκλητικού Μενένιου Άπιου , στον φίλο του Ατίλιο Νάβιο , ο οποίος τον διαδέχτηκε στην διακυβέρνηση της Αχαίας και τον συμβουλεύει για το πώς μπορεί να χειριστεί τους Έλληνες.
Τα αποσπάσματα υποτίθεται ότι ήταν ανάμεσα στα ευρήματα από τους Οξυρρύγχειους παπύρους. Το κομμάτι με εντυπωσίασε για πολλούς και διαφόρους λόγους και κυρίως για την κεντρική του διαπίστωση περί ατομισμού των Ελλήνων. Παραθέτω ένα απόσπασμα από τα αποσπάσματα:

Οσο περνούν οι αιώνες , τόσο εμείς και οι λαοί που κυβερνούμε γινόμαστε περισσότερο ατομιστές , ως που μια μέρα να μαραθούμε όλοι μαζί μέσα στην μόνωση των μικρών μας εαυτών. Νομίζω ότι οι έλληνες επάνω στους οποίους εσύ τώρα άρχεις είναι πρωτοπόροι σε αυτόν τον θανάσιμο κατήφορο.
Δεν σου έκανε κιόλας εντύπωση καλέ μου Νάβιε , η αδιαφορία του Έλληνα για τον συμπολίτη του; Όχι πως δεν θα του δανείσει μια χύτρα να μαγειρέψει , όχι πως αν τύχει μια αρρώστια δεν θα τον γιατροπορέψει , όχι πως δεν του αρέσει να ανακατεύεται στις δουλειές του γείτονα , για να του δείξει μάλιστα την αξιοσύνη του και την υπεροχή του , βοηθά ο Έλληνας περισσότερο από κάθε άλλον.
Βοηθά και τον ξένο πρόθυμα , με την ιδέα μάλιστα , που χάρις στους μεγάλους στωικούς , πάντα τον κατέχει , μιας πανανθρώπινης κοινωνίας. Του αρέσει να δίνει στον ασθενέστερο , στον αβοήθητο. Είναι κι αυτό ένας τρόπος υπεροχής.
Λέγοντας πως ο Έλληνας αδιαφορεί για τον πλησίον του , κάτι άλλο θέλω να πω, αλλα μου πέφτει δύσκολο να σου το εξηγήσω. Θα αρχίσω με παραδείγματα, που αν προσέξεις , ανάλογα θα δεις και εσύ ο ίδιος πολλά με τα μάτια σου.
Ακόμη υπάρχουν ποιητές πολλοί και τεχνίτες στις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας. Πλησίασέ τους καθώς είναι χρέος σου και πες μου αν άκουσες κανέναν από αυτούς ποτέ να επαινεί τον ομότεχνό του. Δεν χάνει τον καιρό του σε επαίνους ο Έλληνας. Δεν χαίρεται τον έπαινο. Χαίρεται όμως τον ψόγο και γι αυτόν πάντα βρίσκει καιρό. Για την κατανόηση , την αληθινή, αυτήν που βγαίνει από την συμπάθεια γι αυτό που κατανοείς , δεν θέλει τίποτε να θυσιάσει. Το κίνητρο της δικαιοσύνης δεν τον κινεί για να επαινέσει ότι αξίζει τον έπαινο.
Όχι πως δεν θα ήθελε να είναι δίκαιος , αλλα δεν αντιλαμβάνεται καν την αδικία που κάνει στον άλλο. Θαυμάζει ότι είναι ο δικός του κόσμος. Κάθε άλλον τον υποτιμά !
Όταν ένας πολίτης άξιος , δεν αναγνωρίζεται κατά την αξία του , λέει ο Έλληνας: αφού δεν αναγνωρίζομαι εγώ ο αξιώτερός του , τι πειράζει αν και αυτός δεν αναγνωρίζεται; Ο εγωκεντρισμός αφαιρεί από τον Έλληνα την δυνατότητα να είναι δίκαιος.
Μόνον όταν δημιουργηθούν συμφέροντα που συμβαίνει να είναι κοινά σε πολλά άτομα μαζί , βλέπεις την συναδέλφωση και την αλληλεγγύη.
Στον κάθε Έλληνα τα ιδανικά είναι ατομικά. Γι αυτό οι πολιτικές των φατρίες είναι φατρίες συμφερόντων, και το ιδανικό του κάθε ηγέτη είναι ο εαυτός του.

Το εντυπωσιακό για μένα ήταν πώς η κριτική αυτή συμπίπτει με αυτά που διαπιστώνει ο Michael Lewis για τους Έλληνες στο άρθρο του στο Vanity Fair με τον τίτλο "Beware of Greeks bearing bonds" (βλ. το προπροηγούμενο post).

Τι είναι καλό design; 10 κριτήρια

Πότε ένα αντικείμενο είναι σωστά σχεδιασμένο; Ποιές είναι οι προϋποθέσεις για να θεωρείται ότι έχει καλό design;
Ιδού τα κριτήρια:

1. Ένα αντικείμενο έχει καλό design όταν είναι λειτουργικό. Με άλλα λόγια, όταν κάνει αποτελεσματικά τη δουλειά που υποτίθεται ότι πρέπει να κάνει. Π.χ. μια καρέκλα με καλό design πρέπει πρωτίστως να είναι κατάλληλη για να κάθεται κανείς αναπαυτικά πάνω της. Μια τοστιέρα πρέπει πρωτίστως να κάνει καλά τοστ.
2. Ένα αντικείμενο έχει καλό design όταν είναι χρήσιμο και μάλιστα  για -σχετικά- ευρεία κατανάλωση.  Να καλύπτει ανάγκες που αφορούν πολλούς ανθρώπους και όχι για να εξυπηρετεί ειδικές, μεμονωμένες ή εκκεντρικές ανάγκες. Και -ιδανικά- θα πρέπει να δίνει λύση σε κάποιο υπαρκτό πρόβλημα.
3. Ένα αντικείμενο έχει καλό design όταν είναι εύχρηστο. Ο μέσος χρήστης θα πρέπει να μπορεί να το χρησιμοποιήσει και να το χειριστεί με ευκολία.  Μια υποπαράμετρος στο σημείο αυτό είναι ότι η διαδικασία εκμάθησης το χειρισμού και της χρήσης του προϊόντος να είναι απλή και, κατά το δυνατόν, προφανής.  Αν στην τοστιέρα του παραδείγματος χρειάζεται να διαβάσουμε επί μισή ώρα τις οδηγίες χρήσης, το design είναι προβληματικό.
4. Ένα αντικείμενο έχει καλό design όταν είναι καλοφτιαγμένο. Η ποιότητα υλικών και κατασκευής πρέπει να είναι εξαιρετική. Μια υποπαράμετρος εδώ που αφορά την παραγωγική διαδικασία: τα υλικά κατασκευής ενός καλοσχεδιασμένου αντικειμένου είναι εύκολο να βρεθούν και η τεχνική της κατασκευής του είναι επίσης εύκολο να υλοποιηθεί.
5. Ένα αντικείμενο έχει καλό design όταν έχει μεγάλη διάρκεια ζωής. Η τοστιέρα του παραδείγματός μας πρέπει να αντέξει σε καθημερινή χρήση για αρκετά χρόνια και όχι να χαλάσει μετά από μερικά τοστ.
6. Ένα αντικείμενο έχει καλό design όταν είναι ανθεκτικό. Να αντέχει σε κακομεταχείριση και χρήση κάτω από ακραίες συνθήκες. Π.χ. μια καρέκλα πρέπει να αντέχει να κάτσει ένας χοντρός πάνω της.
7. Ένα αντικείμενο έχει καλό design όταν είναι εργονομικό. Η εργονομία είναι ολόκληρη επιστήμη, αλλά ,για να το απλουστεύσουμε, η σωστή εργονομική σχεδίαση συνεπάγεται τη μικρότερη δυνατή προσπάθεια, τη μικρότερη δυνατή καταπόνηση, τις λιγότερες κινήσεις, τη μικρότερη δυνατή έκθεση σε κινδύνους ή επιβλαβείς συνθήκες . Π.χ. η καρέκλα του παραδείγματος θα πρέπει να είναι έχει το σωστό ύψος για να μην “πιάνονται” τα πόδια, τη σωστή κλίση για να μην καταπονείται  η πλάτη, το κατάλληλο υλικό για να μην προκαλούνται αλλεργίες, κλπ.
8. Ένα αντικείμενο έχει καλό design όταν είναι οικονομικό, όταν η τιμή του (αλλά ενδεχομένως και το κόστος λειτουργίας του)  είναι προσιτή στο μέσο χρήστη. Αυτό δεν σημαίνει ότι απαραίτητα πρέπει κάτι να είναι φτηνό για να έχει καλό design, σημαίνει όμως ότι διάφορες ακρότητες και υπερβολές -ιδίως σε είδη πολυτελείας- όπως πανάκριβα ρολόγια και σακ βουαγιάζ ή χρυσές βρύσες και κινητά με μπριγιάν θεωρούνται εξ ορισμού κακό design.
9. Ένα αντικείμενο έχει καλό design όταν είναι όμορφο (ας μην κάνουμε άλλα σχόλια εδώ. Το τι σημαίνει “όμορφο” και αισθητικά ωραίο είναι μέγιστο φιλοσοφικό ζήτημα και, επιπλέον, εντελώς προσωπικό και υποκειμενικό).
10. Τέλος, υπάρχει και κάτι ακόμα που αφορά μόνο καινούργια πράγματα: η πρωτοτυπία. Ένα καινούργιο αντικείμενο για να έχει καλό design θα πρέπει να φέρνει καινούργιες ιδέες, να προτείνει νέες χρήσεις, να είναι καινοτόμο, να εκπλήσσει. Αλλά αυτό όπως είπαμε αφορά μόνο καινούργια αντικείμενα, γιατί το καλό design μπορεί να αναφέρεται και σε κάτι παλιό.

Δύο ακόμα επισημάνσεις:

• Στην πράξη είναι δύσκολο ένα αντικείμενο να καλύπτει και τα 10 σημεία. Γι’ αυτό και ένα 70% μόνο από αυτά -7 στα 10- είναι ίσως αρκετά για να χαρακτηρίσουν κάτι σαν “καλό design”.

• Μιλήσαμε μόνο για “αντικείμενα”. Μάλλον όμως είναι περιοριστικός αυτός ο όρος. Όλα αυτά τα κριτήρια θα μπορούσαν κάλλιστα να χρησιμοποιηθούν σε οτιδήποτε έχει σχέση με την ευρύτερη έννοια του “σχεδιασμού”: για software, για επιχειρήσεις, για συστήματα, για νομοθετήματα. Με μια, κάπως, διασταλτική χρήση των κριτηρίων μπορούμε να βάλουμε σ’ αυτό το καλούπι κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα που απαιτεί σχεδιασμό.
• Για κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα. Σίγουρα. Εκτός, βέβαια, από την πραγματική Τέχνη.

Ανορθογραφίες

Σνφμύωα με μια έυρενα στο Πμανιπσήτετο του Κμτρπιαιζ, δεν πεαίζι ρλόο με τι σριεά ενίαι τοθοπεμετηνα τα γτάμαμρα μσέα σε μία λξέη, αεκρί το πώτρο και το ταελείτυο γάμρμα να ενίαι στη στωσή θσέη. Τα υλοπιόπα μροπούν να ενίαι σε τχίυεας θιέεσς και να μροπετίε να τις δαβαιάστε χρωίς πλβημόρα. Ατυό γνίταει γιατί ο απρώνθονις εκέγλφοας δεν δαεβζιάι γάμρμα γάμρμα κθάε λξέη αλλά την λξέη σα σνύλοο.
Ατίπτσυεο;

Οι καλύτερες ερμηνείες

Πρόσθετα σήμερα κάτι καινούργιες κινηματογραφικές ατάκες στο Γνωμικολογικόν. Ανάμεσα σ’ αυτές ήταν και κάποιες του Άντονυ Χόπκινς από τη «Σιωπή των Αμνών». Και σκεφτόμουν πόσο σπουδαία και συγκλονιστική ήταν η ερμηνεία αυτού του ηθοποιού σ’ αυτό το ρόλο. Ήταν απόλυτα πειστικός, απολαυστικός και απρόβλεπτος σαν ανθρώπινο τέρας.

Δεν είναι πολλές οι ερμηνείες αυτού του επιπέδου στην ιστορία του κινηματογράφου. Κάθισα και έκανα μια λίστα, στα γρήγορα, με τις ερμηνείες που πιστεύω πως υπήρξαν οι κορυφαίες.  Πρόκειται βέβαια για  προσωπικές προτιμήσεις, αλλά δεν νομίζω ότι απέχουν πολύ από μια αντικειμενική αξιολόγηση.
Αφορά μόνο άντρες και μόνο το Χόλιγουντ. Και βασικά πρωταγωνιστικούς ή σχεδόν πρωταγωνιστικούς ρόλους.
Έχουμε και λέμε:

1. Ο Al Pacino στο "The Godfather, Part II" (Νονός Νο2, 1974).
Κατά γενική ομολογία, η καλύτερη αντρική ερμηνεία στην ιστορία του κινηματογράφου. Ένας Πατσίνο συγκλονιστικός. Ήταν πολύ καλός και στο "Dog Day afternoon" αλλά και σε όλες τις ταινίες που έχει κάνει. Ο τρόπος που παίζει, πάντως, έχει καταλήξει να είναι τυποποιημένος. Κάνει πάντοτε τις ίδιες γκριμάτσες, επαναλαμβάνει τις ίδιες χειρονομίες.

2. Ο Marlon Brando "On the Waterfront" (To Λιμάνι της Αγωνίας, 1954).
Ερμηνεία-σταθμός και σημείο αναφοράς, μαζί με αυτήν στο "Λεωφορείον ο Πόθος". Οι δυο αυτές ταινίες του Καζάν δημιούργησαν το μύθο του Μπράντο. Ήταν αρκετές.




3. Ο Peter O'Toole στο "Lawrence of Arabia" (Λώρενς της Αραβίας) (1962).
Μια μεγάλη ερμηνεία σε ένα κλασικό φιλμ. Δεν είμαι βέβαιος ότι ο Ο’ Τουλ είναι τόσο σπουδαίος ηθοποιός, αλλά είχε, ειδικά σ’ αυτήν την ταινία, απαράμιλλη παρουσία, υπέροχο βλέμμα, αξεπέραστο στήσιμο και φοβερό στυλ. Μου φαίνεται αδιανόητο να είχε παίξει κάποιος άλλος αυτό το ρόλο.


4. Ο Anthony Hopkins στο "The Silence of the Lambs" (Η Σιωπή των Αμνών, 1991).
Τα είπαμε. Εκπληκτική ερμηνεία.

5. Ο Daniel Day-Lewis στο "Gangs of New York "(Συμμορίες της Νέας Υόρκης, 2002)
Και ίσως ακόμα περισσότερο στο "Αριστερό μου πόδι" (1989). Ο Ιρλανδός είναι φοβερός ηθοποιός, και παρόλο που το παίξιμό του δεν έχει υπερβολές, κυριαρχεί στην οθόνη και προσθέτει ένα συντριπτικό βάρος σε κάθε ταινία που εμφανίζεται.

6. O Jack Nicholson στο "One Flew Over the Cuckoo's Nest" (Πάνω από τη φωλιά του κούκου, 1975).
Ο Τζακ είναι μοναδικό φαινόμενο. Εδώ και 40 χρόνια δημιουργεί εκπληκτικούς χαρακτήρες. Από τον "Ξένοιαστο Καβαλάρη" και το "Τελευταίο Απόσπασμα" μέχρι πρόσφατα, όπως τον πολύ δυνατό "Πληροφοριοδότη". Παρόλο που φαίνεται πως το ερμηνευτικό του εύρος είναι μικρό, η δύναμη που υπάρχει σε αυτό το μικρό εύρος είναι αρκετή. Αν η λίστα γινόταν με βάση ποιος έχει αθροιστικά τις περισσότερες υψηλού επιπέδου ερμηνείες ή ποιος έχει τη μεγαλύτερη διάρκεια , ο Νίκολσον θα ήταν άνετα στην πρώτη θέση.

7. Ο Dustin Hoffman στο "Midnight Cowboy" (1969).
Εξαιρετική ερμηνεία από τον Χόφμαν που διήνυε περίοδο μεγάλης φόρμας με τον "Πρωτάρη" και το "Μεγάλο Ανθρωπάκι".

8. Ο Robert De Niro στο "Taxi Driver" (Ο Ταξιτζής, 1975).
Άλλος ένας σημαδιακός ρόλος στην ιστορία του κινηματογράφου. Ο Ντε Νίρο ήταν ακόμα καλύτερος στο "Raging Bull" (1980).  Πάντως από τότε δεν ξαναέφτασε σε αυτά τα επίπεδα. Έκανε πολύ καλή καριέρα και είναι άνετος ηθοποιός, αλλά έχω την εντύπωση ότι παίζει τον ίδιο ρόλο σε όλες τις ταινίες του, με άλλο όνομα.

9. Ο Jeff Bridges στο "The Big Lebowski" (1998).
Μια υπέροχη ερμηνεία σε μια καλτ ταινία, που χρωστάει την αίγλη της κατά κύριο λόγο στον πρωταγωνιστή της. Ο Μπρίτζες δίνει την εντύπωση ότι παίζει τον εαυτό του, αλλά αυτήν την εντύπωση τη δίνει σε όλες τις ταινίες του, σε εντελώς διαφορετικούς ρόλους. Ένα εξαίρετος, συμπαθέστατος και μάλλον υποτιμημένος ηθοπποιος.

10. Ο Tom Hanks στο "Big" (1988).
Μπορεί να θεωρείται εμπορικός και ανάλαφρος ο Τομ Χανκς, και να σνομπάρεται από την εγχώρια κριτική (δεν έχει καμιά σημασία) αλλά είναι εξαίρετος ηθοποιός. Ήταν εξαιρετικές οι ερμηνείες του και σε πολλές άλλες ταινίες όπως στο "Terminal" στο "Φόρεστ Γκαμπ" και σχεδόν παντού όπου έπαιξε.

11. Ο Johnny Depp στο "Edward Scissorhands" (Ο Ψαλιδοχέρης, 1990).
Συγκλονιστική, αισθαντική  ερμηνεία από τον Ντεπ, του οποίου η καριέρα συνεχίζεται σε σταθερά ανοδικό ρυθμό. Είναι πολύ καλος και σε άλλους ρόλους όπως στους "Πειρατές", αν και,εκεί, το παρακάνει λίγο.

12. Ο Bill Murray στο "Groundhog Day" (Η Μέρα της Μορμότας, 1993).
Η ταινία είναι ένα παραγνωρισμένο αριστούργημα. Και ο Μάρεϋ απολαυστικός και πολύ cοol, όπως σε ό,τι έχει παίξει.

13. Ο Michael Keaton στο "Beetlejuice" (Ο Σκαθαροζούμης, 1988) .
Απίστευτη ερμηνεία από τον Κήτον που αξιοποίησε στο έπακρο έναν αβανταδόρικο ρόλο. Ο Κήτον δεν έκανε την καριέρα που του άξιζε ίσως επειδή, φυσιογνωμικά, παραείναι γλυκούλης (στον "Σκαθαροζούμη" πάντως ήταν μεταμορφωμένος σε τέρας).

14. Ο Jack Lemmon στο "Some Like It Hot" (Μερικοί το προτιμούν καυτό, 1959).
Απολαυστικός ο Τζακ Λέμον σε έναν από τους καλύτερους κωμικούς ρόλους της ιστορίας του κινηματογράφου. Ήταν πολύ καλός και στην "Γκαρσονιέρα" και στο "Παράξενο ζευγάρι".

15. Ο Paul Newman στο "Cool Hand Luke" (Ο Μεγάλος Δραπέτης, 1967).
Ξεχασμένη στην Ελλάδα ταινία -δεν την παίζει ποτέ η τηλεόραση- αλλά θεωρείται cult και είναι η καλύτερη ερμηνεία  του Πωλ Νιούμαν. Ο οποίος ήταν πολύ καλός και στην "Ετυμηγορία" και στο "Χρώμα του Χρήματος".

Υπάρχουν βέβαι και πολλοί άλλοι με εξαιρετικές ερμηνείες. Όπως ο Foxx στο "Ray" (2004) ή ο George Scott στον "Πάττον". Αλλά κάπου έπρεπε να τελειώσει αυτή η λίστα. Εξάλλου από εδώ και κάτω νομίζω πως υπάρχουν πολλές ερμηνείες που είναι μεν άψογες και δυνατές αλλά χωρίς να σε αφήνουν άναυδο όπως οι ερμηνείες στην παραπάνω λίστα (τουλάχιστον μέχρι τη θέση 9).

Συνειδητοποιώ, ξανατσεκάροντας αυτά που έγραψα, ότι κάποιες από τις ταινίες που ανέφερα δεν τις βλέπουμε ποτέ: "Το Τελευταίο Απόσπασμα", "Ο Μεγάλος Δραπέτης", "Το Μεγάλο Ανθρωπάκι". Κοινό τους χαρακτηριστικό ότι είναι αντιαμερικανικές με πολύ ουσιαστικό τρόπο. Είναι τελείως έξω από τα πρότυπα που λανσάρουν γενικά οι ταινίες του Χόλιγουντ, ειδικά τα τελευταία χρόνια. Υποψιάζομαι ότι δεν είναι τυχαίο. Οι Αμερικανοί είναι πολύ προσεκτικοί με την εικόνα τους που περνάει σε άλλες χώρες και ίσως βρίσκουν τρόπο να αποθαρρύνουν την επανάληψη τέτοιων ταινιών. Δεν πρόκειται για παρανοϊκή υποψία. Εδώ, δεν βλέπουμε ταινίες με τον Β’ Παγκόσμιο επειδή ενοχλούνται οι Γερμανοί και ταινίες για το Εικοσιένα επειδή δυσφορούν οι Τούρκοι.

Η τριπλή διύλιση του Σωκράτη

Μια μέρα που ο Σωκράτης ήταν στην Αγορά, συνάντησε κάποιον γνωστό του, ο οποίος του ανακοίνωσε ότι έχει να του πει κάτι πολύ σημαντικό που άκουσε για κάποιον από τους μαθητές του.
- Ο Σωκράτης του είπε ότι θα ήθελε, πριν του πει τι είχε ακούσει, να του κάνει τη δοκιμασία της "τριπλής διύλισης".
- "Τριπλή διύλιση;" ρώτησε με απορία.
- Ναι, πριν μου πεις τι άκουσες για το μαθητή μου θα ήθελα να κάτσουμε για ένα λεπτό να φιλτράρουμε αυτό που θέλεις να μου πεις. Το πρώτο φίλτρο είναι αυτό της αλήθειας.  

Είσαι λοιπόν εντελώς σίγουρος ότι αυτό που πρόκειται να μου πεις είναι αλήθεια;

- Ε... όχι ακριβώς, απλά το άκουσα όμως και...
- Μάλιστα άρα δεν έχεις ιδέα αν αυτό που θέλεις να μου πεις είναι αλήθεια ή ψέματα. Ας δοκιμάσουμε τώρα το δεύτερο φίλτρο, αυτό της καλοσύνης.

Αυτό που πρόκειται να μου πεις για τον μαθητή μου είναι κάτι καλό;

- Καλό; Όχι το αντίθετο μάλλον...
- Άρα, συνέχισε ο Σωκράτης θέλεις να πεις κάτι κακό για τον μαθητή μου αν και δεν είσαι καθόλου σίγουρος ότι είναι αλήθεια. Ο τύπος έσκυψε το κεφάλι από ντροπή και αμηχανία.
- Παρόλα αυτά συνέχισε ο Σωκράτης μπορεί ακόμα να περάσεις τη δοκιμασία γιατί υπάρχει και το τρίτο φίλτρο. Το φίλτρο της χρησιμότητας.
Είναι αυτό που θέλεις να μου πεις για το μαθητή μου κάτι που μπορεί να μου φανεί χρήσιμο σε κάτι;
- Όχι δεν νομίζω...
- Άρα λοιπόν αφού αυτό που θα μου πεις δεν είναι ούτε αλήθεια, ούτε καλό ούτε χρήσιμο, γιατί θα πρέπει να το ακούσω;

Και ο άλλος έφυγε με σκυμμένο κεφάλι...

To ερωτηματολόγιο του Προυστ

Παραθέτω το πλήρες ερωτηματολόγιο του Προυστ.
Χωρίς απαντήσεις. Σημειωτέον ότι το πασίγνωστο "ερωτηματολόγιο του Προυστ" δεν είναι του Προυστ! Απλώς ένα τέτοιο ερωτηματολόγιο -συμπληρωμένο- από την εφηβική του ηλικία βρέθηκε ανάμεσα στα χειρόγραφά του και μάλιστα πουλήθηκε σε πολύ υψηλή τιμή.


Αυτού του είδους τα ερωτηματολόγια ήταν πολύ της μόδας στην Αγγλία τον 19ο αιώνα και έτυχε κάποιο να πέσει στα χέρια του Προυστ όταν ήταν πιτσιρικάς.
Το ερωτηματολόγιο λοιπόν:

• Πότε και πού υπήρξατε ευτυχισμένος;
• Πώς φαντάζεστε την τέλεια ευτυχία;
• Τι ή ποιος είναι η μεγαλύτερη αγάπη της ζωής σας;
• Ποιο ταλέντο θα θέλατε να είχατε;
• Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στον εαυτό σας, ποιο θα ήταν αυτό;
• Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στην οικογένειάς σας, ποιο θα ήταν αυτό;
• Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο επίτευγμά σας;
• Πού θα θέλατε να ζείτε;
• Ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος σας;
• Τι αντιπαθείτε περισσότερο;
• Ποιο χαρακτηριστικό σας αντιπαθείτε περισσότερο;
• Τι αντιπαθείτε περισσότερο στους άλλους;
• Τι θεωρείτε ως τη μεγαλύτερή σας σπατάλη;
• Ποιο είναι το αγαπημένο σας ταξίδι;
• Ποια θεωρείτε την πιο υπερτιμημένη αρετή;
• Σε ποιες περιστάσεις ψεύδεστε;
• Τι δεν σας αρέσει στην εμφάνισή σας;
• Ποιόν άνθρωπο απεχθάνεστε;
• Ποια λέξη ή φράση χρησιμοποιείτε κατά κόρον;
• Ποιο πράγμα θεωρείτε ότι σας χαρακτηρίζει;
• Για ποιο πράγμα έχετε μετανιώσει;
• Ποια είναι η αγαπημένη σας ασχολία;
• Ποιοι είναι οι ήρωές σας στην πραγματική ζωή;
• Πώς θα θέλατε να πεθάνετε;
• Αν πεθαίνατε και επιστρέφατε στη ζωή, ποιόν άνθρωπο ή πράγμα θα θέλατε να ενσαρκώσετε;
• Ποιο είναι το αγαπημένο σας απόφθεγμα;

και κάποιες ενδιαφέρουσες απαντήσεις από γνωστές προσωπικότητες:

Ένα άρθρο του Μπαμπινιώτη

Οι σημειώσεις για το τελικό -ν που υπάρχουν στο παράρτημα για τη γλώσσα του Γνωμικολογικού είναι αρκετά δημοφιλείς.
Παραθέτουμε εδώ ένα σχετικό άρθρο του καθηγητή κ. Μπαμπινιώτη από την εφημερίδα "Το Βήμα"


Συχνά και τα φαινομενικώς μικρά θέματα στη γλώσσα έχουν τη σημασία τους, όταν λύνουν μεγαλύτερα ή μικρότερα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει καθημερινώς στον γραπτό λόγο του ο ομιλητής τής ελληνικής γλώσσας. Θα συζητήσω δύο τέτοια προβληματικά σημεία και θα συστήσω στους αναγνώστες τού κειμένου μου να εφαρμόσουν κι αυτοί στον δικό τους γραπτό λόγο τις πρακτικές λύσεις που προτείνω. Οσοι γράφουν την Ελληνική ίσως βρουν χρήσιμες, σκόπιμες και λειτουργικές τις παρατηρήσεις μου με πιθανή προοπτική να υιοθετηθούν γενικότερα στην προσεκτική χρήση τού γραπτού λόγου τής Ελληνικής. Διασαφώ ότι οι παρατηρήσεις μου παραμένουν στο πλαίσιο τής μονοτονικής γραφής και αποσκοπούν στη βελτίωσή της.


«τον» (με ν) παντού αντί «το».
Από την ισχύουσα γραμματική ξέρουμε ότι το άρθρο τον (και τα την, έναν, δεν και μην) «φυλάγουν το τελικό ν, όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από φωνήεν ή από σύμφωνο στιγμιαίο (κ, π, τ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ) ή διπλό (ξ, ψ)». Στις υπόλοιπες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται χωρίς ν. Παραδείγματα: τον αέρα, τον τόπο ­ το γέρο, το φόβο. Η γραμματική επίσης διδάσκει ότι «το τελικό ν φυλάγεται πάντοτε στο άρθρο των, στην προσωπική αντωνυμία τού τρίτου προσώπου τον, καθώς και στο τροπικό επίρρημα σαν». Παραδείγματα: τον βλέπω, φώναξέ τον. Επομένως το τον, που μας ενδιαφέρει εδώ, αν μεν είναι άρθρο παίρνει ή δεν παίρνει ν ανάλογα με το περιβάλλον, αν είναι αντωνυμία παίρνει πάντοτε ν. Η ρύθμιση αυτή ­ γιατί για κανονιστική ρύθμιση πρόκειται με βάση την προφορά ­ έχει δύο αδυναμίες: α) δεν επιτρέπει στον αναγνώστη τού κειμένου να διακρίνει αμέσως αν πρόκειται για το αρσενικό άρθρο τον ή για το ουδέτερο άρθρο το (το γιατρό = το γιαπί, το φίλο = το φύλο, το βυθό = το βουνό, το χώρο = το χέρι, το Γιάννη,το Βασίλη, το Χρίστο κ.τ.ό.)· και β) ρυθμίζει διαφορετικά το άρθρο τον και την αντωνυμία τον (πάλι με κριτήριο την προφορά): το βωμό, αλλά τον βλέπω· το φόρο, αλλά τον φέρνει, το γέρο, αλλά τον γέλασαν. Οπως παρατηρεί ο καθηγητής Αγαπητός Τσοπανάκης στη «Νεοελληνική Γραμματική» του (Αθήνα 1994, σελ. 172-3): «Το σημαντικότερο πρόβλημα, που κάμνουμε ότι δεν το καταλαβαίνουμε, είναι η ματαιότητα τής προσπάθειάς μας να απομνημονεύσουμε τους κανόνες τής αφομοίωσης ή τής διατήρησης τού -ν μπροστά σ' αυτά ή εκείνα τα σύμφωνα ή φωνήεντα, κανόνες που [...] η γραπτή γλώσσα τούς μπερδεύει ή τους αγνοεί [...] όπως το βλέπουμε όλοι μας κάθε μέρα σε όλα τα κείμενα. Αυτό συμβαίνει, επειδή κανένας δεν ξέρει τα άηχα στιγμιαία ή εξακολουθητικά ούτε τα ηχηρά στιγμιαία ή εξακολουθητικά σύμφωνα, για να προσαρμόζει ανάλογα το γράψιμό τους».
Πρόταση (εφαρμόζεται ήδη από παλιά από τον καθηγητή Τσοπανάκη, από τον γράφοντα ­ όχι το γράφοντα! ­ και από άλλους): το αρσενικό άρθρον τον να γράφεται πάντοτε με ν, ώστε να ξεχωρίζει από το ουδέτερο το, όπως γίνεται ήδη με την προσωπική αντωνυμία τον (πάντοτε με ν) που με το ν διακρίνεται κι αυτή από το ουδέτερο το. Προτείνεται δηλ. να γράφουμε: τον γιατρό (όχι το γιατρό), τον φίλο (όχι το φίλο), τον βυθό, τον χώρο, τον βωμό, τον φόρο, τον γέρο, τον Γιάννη, τον Βασίλη, τον Χρίστο κ.τ.ό. Αυτό δεν χρειάζεται να γίνεται με το θηλυκό άρθρο την, που θα ήταν μεν ευκολότερο να γράφεται πάντοτε με -ν, αλλά που αυτή η γραφή δεν έχει λειτουργικό χαρακτήρα (το την δεν συμπίπτει με κάτι άλλο, από το οποίο να χρειάζεται να το διακρίνουμε). Σωστά χρησιμοποιείται πάντοτε το ν στο των (των φίλων) και στο σαν (σαν θάλασσα), κι αυτό θα έπρεπε να γίνεται και με το δεν (ο γράφων χρησιμοποιεί πάντοτε το ν με το δεν) ώστε να ξεχωρίζει και από τον σύνδεσμο (όχι... το σύνδεσμο) δε (δεν συμφωνεί, επιπλέον δε ισχυρίζεται ότι...).